Szamotuły – zamek

Historia

   Zamek został wzniesiony na początku XV wieku przez ród Nałęczów – Szamotulskich. W 1513 roku przeszedł on w ręce Górków, którzy przekształcili go w renesansową rezydencję. W 1518 roku wybudowano, bądź przebudowano ceglaną wieżę tzw. Basztę Halszki z którą wiąże się legenda o młodej żonie Łukasza Górki, którą polecił on zamknąć w wieży, a żeby nikt nie mógł podziwiać jej urody nakazał założyć jej na twarz żelazną maskę. W 1549 roku wieża została ponownie przebudowana przez poznańskiego muratora Jana Czeterwana.
   Po śmierci wojewody Łukasza III Górki zamek przeszedł w ręce wielkopolskich rodzin szlacheckich i zaczął stopniowo podupadać. W  XVIII i XIX wieku przekształcono go, zacierając pierwotnie obronny charakter. W 1837 roku budowlę przejął pruski następca tronu Fryderyk Wilhelm, a następnie przekazał ją przedstawicielom książęcego rodu Sachsen Coburg-Gotha. W 1869 rozpoczęto generalny remont zamku, połączony z częściową jego rekonstrukcją. Ponowny remont i regotyzację przeprowadzono w latach 1976-1989.

Architektura

   Zamek usytuowano na niewielkim wywyższeniu terenu na północnej stronie podłużnego, niedużego jeziora. Był założeniem ceglanym z czworobocznymi wieżami lub budynkami o wieżowym charakterze w narożnikach i otoczonym fosą. Pośrodku nieregularnego dziedzińca zapewne znajdował się budynek mieszkalny. Wieża Halszki zbudowana została na planie prostokąta z podziałem wewnętrznym na cztery kondygnacje. Z zewnątrz w narożach jej mury wzmocniono wysokimi, uskokowymi przyporami. Ciekawym elementem były machikuły przy wschodniej i zachodniej elewacji, niejako podtrzymujące najwyższą kondygnację. Pierwotnie wieża prawdopodobnie pełniła role budowli przybramnej.

Stan obecny

   Dziś zamek składa się z przekształconego budynku zamkowego na planie litery L, oraz z jedynej z zachowanych baszt, znanej jako Baszta Halszki. Budowle są własnością muzeum w którym prezentuje się zabytkowe wnętrza, regionalne zbiory archeologiczne i etnograficzne oraz historię rodu Górków. Godziny otwarcia i cennik sprawdzić można na oficjalnej stronie muzeum tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Olejniczak K., Grody i zamki w Wielkopolsce, Poznań 1993.