Świecie nad Wisłą – kościół św Stanisława

Historia

   Prezbiterium i zakrystia oraz podstawa wieży kościoła zostały wybudowane w latach 1400-1410, po ustabilizowaniu sytuacji w związku z przenosinami miasta na drugi brzeg rzeki Wdy i po zakończeniu budowy miejskich murów obronnych, ważniejszych z punktu widzenia obronności, a wymagających dużych nakładów siły roboczej, finansów oraz materiałów budowlanych. Dopiero po roku 1470 kontynuowano prace nad korpusem nawowym. Przerwa w budowie spowodowana była ciągłymi wojnami polsko – krzyżackimi, przemarszami wojsk i zniszczeniami wojennymi z 1455 roku, czy też pięć lat wcześniejszą powodzią. Pomimo spokojniejszej sytuacji politycznej w drugiej połowie XV wieku, do 1480 roku udało się wznieść jedynie filary międzynawowe oraz podwyższyć wieżę do trzeciej kondygnacji.
   Budowla została poświęcona w 1521 roku, lecz po kolejnej przerwie prace budowlane podjęto ponownie dopiero w drugiej połowie XVI wieku. Ukończona została wówczas według zmienionego, dość prymitywnego planu budowa korpusu nawowego, który ostatecznie otrzymał kształt bazyliki.
   Kościół przetrwał okres wojen szwedzko – polskich z pierwszej połowy XVII wieku i w drugiej połowie stulecia przebudowany został w stylu renesansowym. Zasklepiono wówczas nawy boczne, wybudowano szczyty wieży, a prezbiterium i nawę główną nakryto dekorowanymi stropami ze scenami z życia Chrystusa i stylizowaną ornamentyką roślinną. Mimo powodzi i pożarów miasta kościół przetrwał bez większych strat aż do 1945 roku, kiedy to został znacznie uszkodzony w trakcie działań wojskowych. Jego odbudowę przeprowadzono w latach 1983-1988.

Architektura

   Kościół usytuowany został w północno – zachodnim narożniku średniowiecznego miasta. U schyłku średniowiecza składał się z trójnawowego korpusu, pierwotnie planowanego jako halowy, o znacznie mniejszej niż zakładano pierwotnie szerokości naw bocznych, węższego ale wyższego prezbiterium po stronie wschodniej i trójkondygnacyjnej wieży po stronie zachodniej. Włączenie w XVI wieku gotowych już ścian halowego korpusu nawowego do bazylikowej formy, spowodowało konieczność wykorzystania górnych części istniejących już filarów międzynawowych jako elementów ścian zewnętrznych nawy głównej, przez co ostatecznie otrzymano dość nietypową konstrukcję.
   Prezbiterium zamknięto od wschodu prostą ścianą, zwieńczoną szczytem zdobionym sterczynami i blendami oraz wzmocniono przyporami. Jego elewację wschodnią przepruto pojedynczym, ostrołukowym oknem flankowanym dwoma blendami o identycznym wykroju. Oprócz prezbiterium gotycką formę otrzymała także zakrystia ze sklepieniem krzyżowo – żebrowym wewnątrz. Sądząc po przyporach przy prezbiterium również ono miało zostać przesklepione, lecz prawdopodobnie zamierzenia tego nigdy nie zrealizowano. Zarówno prezbiterium jak i nawa główna przykryte były przez cały okres schyłku średniowiecza płaskimi, drewnianymi stropami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje Świecia nad Wisłą i jego regionu, red. K.Jasiński, t. 2, Warszawa 1980.

Grzyb A., Strzeliński K., Najstarsze kościoły Kociewia, Starogard Gdański, 2008.
Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, kościół p.w. św Stanisława Biskupa i Matki Boskiej Częstochowskiej w Świeciu.