Świebodzin – kościół św Michała

Historia

   Pierwsza wzmianka o Świebodzinie odnotowana została w 1302 roku, zaś o miejscowej farze w 1311 roku. Była to wówczas zapewne niewielka budowla drewniana, pod wezwaniem św. Piotra, zastąpiona kościołem murowanym około połowy XIV wieku, uposażonym przez księcia Henryka w 1379 roku. W drugiej połowie lub pod koniec XV stulecia została ona gruntownie przebudowana w trójnawowy kościół halowy.
   Średniowieczny kościół w niezmienionym stanie przetrwał do wielkiego pożaru, który zniszczył Świebodzin w 1541 roku. W czasie odbudowy, którą w roku 1546 mieszczanie zlecili panom Georgowi Jakubowi Curtio i Tomaszowi Heintzio i która zakończyła się w 1555 roku, kościół został powiększony o czwartą nawę od strony północnej i rząd kaplic z emporą od strony południowej.
   W 1570 roku kościół przejęli ewangelicy, urzędujący aż do 1657 roku, gdy parafia przeszła pod zwierzchnictwo biskupstwa wrocławskiego. W drugiej połowie XVII wieku prowadzono prace naprawcze po pożarze z 1660 roku. W XIX wieku kościół znajdował się w złym stanie, przez co rozebrano gotycką wieżę. Ówczesny proboszcz zlecił w latach 1850 – 1858, zaplanowane na dużą skalę prace remontowo – restauracyjne.

Architektura

   Kościół zbudowano w północno – wschodniej części miasta, blisko murów obronnych. W XV wieku był trójnawową halą na planie prostokąta o wymiarach 31 x 27 metrów, z wieżą od strony zachodniej, oraz z trójnawowym prezbiterium zamkniętym pięciobocznie, wyposażonym w obejście, nie wyodrębnionym zewnętrznie z bryły. W XVI wieku kościół został powiększony o czwartą, czteroprzęsłową nawę od strony północnej i rząd kaplic z emporą od strony południowej.
   Wzmocnione od zewnątrz przyporami elewacje kościoła przepruto wysokimi, rozglifionymi obustronnie, ostrołucznymi oknami, w części prezbiterialnej wyróżnionymi w podłuczach ceramicznymi profilami w postaci półwałków. Pod oknami poprowadzono gzyms kapnikowy oraz cokół. Od zachodu każdą z naw bocznych ozdobiono szczytami z dekoracją sterczynowo – blendową. Portale wejściowe także zamknięto ostrołucznie, przy czym północny osadzono w kruchcie.
   Wewnątrz nawy nakryto bogatymi sklepieniami sieciowymi, dwie kaplice sklepione zostały gwiaździście, a trzecia kryształowo. W korpusie żebra opuszczono na półośmioboczne służki. Podział na nawy zapewniły ośmioboczne filary, nad którymi rozpostarto ostrołuczne, obustronnie profilowane łuki arkad.

Stan obecny

   Bryła i układ kościoła gotyckiego zostały zmodyfikowane w okresie nowożytnym, zwłaszcza w trakcie prac z XIX wieku. Od południa dostawiono wieżyczkę schodową, elewacje ozdobiono fryzem, zaś zachodnią część budowli przebudowano wówczas w stylu neogotyckim, dostawiając na miejscu rozebranej wieży arkadową kruchtę i umieszczając na osi wielki maswerk flankowany dwiema strzelistymi wieżyczkami. Starsza, ale także nowożytna jest przybudówka (zakrystia) po północno – wschodniej stronie kościoła. Wszystkie modyfikacje neogotyckie połączono dość zgrabnie z oryginalnymi partiami kościoła. We wnętrzu oprócz sklepień, godny uwagi jest zachowany późnogotycki tryptyk z XVI wieku oraz późnogotycka Pasja umieszczona na belce tęczowej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. M.Arszyński, T.Mroczko, Warszawa 1995.
Kowalski S., Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.
Tomala J., Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce, tom 1, architektura sakralna, Kalisz 2007.