Świebodzin – miejskie mury obronne i zamek

Historia

   Zamek został zbudowany na początku XIV wieku, zapewne w związku z przeprowadzoną wówczas lokacją miasta, która stała się impulsem do budowy także miejskich obwarowań. Świebodzin znajdował się na terenie księstwa głogowskiego, które w 1329 roku Henryk żagański oddał w lenno Janowi Luksemburskiemu. Gdy w 1378 roku nastąpił podział księstwa głogowskiego miasto i zamek znalazły się w dzielnicy żagańskiej Henryka starszego. W 1488 roku Świebodzin znalazł się wśród miast i zamków opanowanych przez  Jana II żagańskiego, a w 1491 roku król czeski Władysław Jagiellończyk przekazał ziemię głogowską wraz ze Świebodzinem polskiemu Janowi Olbrachtowi. Na początku XVI wieku Zygmunt Jagiellończyk rozpoczął zwyczaj przekazywania zamku w zastaw, wpierw w 1506 roku Janowi Nostitzowi, a następnie po trzech latach Władysław Jagiellończyk nadał Świebodzin braciom Janowi i Wacławowi Haugwitzom.
   W drugiej połowie XVI wieku ówczesny właściciel zamku Maksymilian Knobelsdorf przebudował go w stylu renesansowym. Kolejne przekształcenia nastąpiły w trakcie odbudowy ze zniszczeń poniesionych w trakcie wojny trzydziestoletniej. W roku 1699 zamek w ramach zastawu przejęły cysterki z Trzebnicy. Od tego momentu zaczął on tracić znaczenie i obronny charakter, stając się centrum administracyjnym cysterskich dóbr. W XIX wieku zamek przekształcono w szpital, co doprowadziło do kolejnych prac budowlanych zmieniających jego oryginalny wygląd. Był to również okres w którym rozebrano większość dawnych obwarowań miejskich.

Architektura

   Pierwotny zamek usytuowany był we wschodniej części średniowiecznego miasta na niewielkim wzniesieniu opadającym w kierunku zagłębienia jeziora Zamecko. Prawdopodobnie składał się z jednego lub dwóch skrzydeł budynków mieszkalnych, a w narożniku południowo – wschodnim umieszczona była cylindryczna wieża główna, wystająca poza lico muru obwodowego. Ponadto na rycinie z początku XVII wieku widoczne są dwie mniejsze cylindryczne wieżyczki usytuowane w narożnikach zamku od strony miasta. Część z budynków mieszkalnych mogła mieć górne kondygnacje wzniesione w konstrukcji szkieletowej. Zwieńczone były one dachami dwuspadowymi. Od strony miasta zamek zabezpieczał nawodniony przekop, łączący się z zewnętrzną fosą okalającą miejskie mury obronne. Wjazd do zamku prowadził od strony północnej przez bramę zaopatrzoną w zwodzony most, za którą znajdowało się niewielkie podzamcze z zabudową gospodarczą.
   Obwarowania miejskie wzniesiono na planie zbliżonym do okręgu. Obwód wzmacniało paręnaście czworobocznych baszt, początkowo otwartych od strony miasta, w późniejszym okresie zamykanych tylną ścianą. W pierścieniu obwarowań znajdowały się także wyższe baszty podkowiaste oraz cylindryczne, usytuowane w kluczowych miejscach w pobliżu bram wjazdowych. Do miasta prowadziły trzy bramy: Krośnieńska, Frankfurcka, a od XVI wieku także Nowa. Zewnętrzną strefę obrony stanowiła nawodniona fosa.

Stan obecny

   Relikty średniowiecznego zamku przetrwały jedynie w obrębie obecnego szpitala, w południowo – wschodnim skrzydle jego zabudowań. Zachowały się również niedługie fragmenty obwarowań miejskich, zwłaszcza po stronie północnej i południowej. Najefektowniejszy odcinek znajduje się w pobliżu ul. Wałowej, gdzie ujrzeć można jedną z baszt zwaną Kamienną.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Nowakowski D., Siedziby książęce i rycerskie księstwa głogowskiego w średniowieczu, Wrocław 2008.

Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.