Strzelno – kościół Świętej Trójcy

Historia

   Budowę kościoła wraz z klasztorem Norbertanek rozpoczęto pod koniec XII wieku, pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1193 roku. Za fundatora kościoła uważa się kasztelana kruszwickiego Piotra Wszeborowica, uwiecznionego inskrypcją na tympanonie, oraz jego synów Kalkona i Krystyna i być może synową Zmysławę. W 1216 miała miejsce uroczysta konsekracja świątyni. W tamtym okresie ukończone było prezbiterium i transept a prace nad korpusem nawowym miały się zakończyć około połowy XIII wieku. Pod koniec XV wieku przebudowano kaplicę na południe od prezbiterium oraz wprowadzono w miejsce stropów sklepienia gwiaździste. Kolejna przebudowa z XVIII wieku niestety zbarokizowała fasadę kościoła, południowe kaplice i wnętrze świątyni. W tym czasie obmurowano romańskie kolumny międzynawowe, które pozostały ukryte, aż do 1946 roku.

Architektura

   Kościół został wzniesiony w dolnych partiach i części wschodniej z  granitowych kwadr, natomiast w części zachodniej  i górnych partiach głównie z cegły. Nie jest to efekt gotyckiej przebudowy, lecz kontynuacja tego samego projektu w zmienionej technice. Kościół był trójnawową bazyliką o trójprzęsłowym korpusie z transeptem i prostokątnym prezbiterium zamkniętym apsydą. Do wnętrza prowadziły tylko portale boczne, świątynia nie posiadała wejścia w fasadzie zachodniej. Po bokach flankowany był wydłużonymi kaplicami. Południowa z nich została w XV wieku powiększona i zasklepiona gotyckim sklepieniem. Zlikwidowano wtedy cylindryczną wieżę przylegającą do narożnika transeptu. Fasada zachodnia zwieńczona była dwoma masywnymi, romańskimi wieżami.
   Wewnątrz pomiędzy wieżami fasady i szeroką, wysoko usytuowaną arkadą (osadzoną na zachowanych pilastrach) mieściła się empora. Jej oświetlenie stanowiło okrągłe okno w fasadzie zachodniej. Nie wiadomo czy była sklepiona, czy wsparta na belkowanym stropie. Pierwotnie kościół posiadał płaskie, drewniane stropy. W okresie gotyku korpus został przekryty gotyckimi sklepieniami gwiaździstymi nad nawą główną i krzyżowymi nad nawami bocznymi.
   Do najcenniejszych i najbardziej znanych zabytków znajdujących się w bazylice należy siedem romańskich kolumn. Pokryte płaskorzeźbą figuralną, należą do unikatowych zabytków romańskich w skali Europy. Na każdej z kolumn przedstawiono po 18 statycznych postaci, w trzech kondygnacjach oddzielonych ornamentem roślinnym. Każda z tych rzeźb jest inna i posiada własny atrybut, za pomocą którego oglądający może rozpoznać symboliczne jej znaczenie. Razem jest 36 personifikacji, 18 cnót i 18 przywar.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Strzelno kościół św. Trójcy, dawny norbertanek.