Strzegom – miejskie mury obronne

Historia

   Mury obronne w Strzegomiu wybudowano w latach 1291-1299 na polecenie księcia Bolka II w miejscu poprzednio istniejących obwarowań drewniano-ziemnych. Po wojnach husyckich, około połowy XV wieku obwarowania zostały rozbudowane o drugi, zewnętrzny pierścień, a około 1475 roku wzniesiono wydłużone, półkoliście zamknięte basteje, wśród nich obronną kaplicę św. Antoniego. W czasie wojny trzydziestoletniej fortyfikacje doznały uszkodzeń, lecz zostały odbudowane. Rozbiórkę przeprowadzano od 1748 roku, a ostatecznie formalnie zlikwidowane zostały po 1823 roku. Ostatnie zniszczenia reliktów fortyfikacji nastąpiły w czasie walk o miasto w 1945 roku.

Architektura

   Mury obronne zbudowano z kamienia łączonego gliną i zaprawą wapienną na planie zbliżonym do owalu z występem po stronie południowo – wschodniej obejmującym bazylikę św. Piotra i Pawła. W dolnej partii miały one około 1,2 – 2,4 metra grubości, wysokie były natomiast na około 8-9 metrów (według pomiarów z XIX wieku). Zwieńczenie prawdopodobnie początkowo miało formę chodnika chronionego przedpiersiem z krenelażem, zastąpionym w okresie rozprzestrzenienia ręcznej broni palnej zadaszonym gankiem z otworami strzelczymi.
   W południowo-wschodnim narożniku miasta lokacyjnego usytuowany był zamek, sprzężony z murami miejskimi. Znaczenie co najmniej ostrzegawczo – wartownicze mógł mieć również położony w znacznej bliskości obwarowań kościół św. Piotra i Pawła. Zewnętrzną strefę obrony miasta stanowiła fosa, zasilana wodami rzeki Strzegomki płynącej po południowej stronie miasta.
   Obwarowania wzmocnione były czworobocznymi basztami, początkowo otwartymi od strony miasta, wysuniętymi przed lico muru. Od drugiej połowy XV wieku miasto opasano drugim, zewnętrznym, niższym pierścieniem muru zaopatrzonym w półkoliste basteje.
   Do miasta prowadziło pięć bram miejskich: Jaworska od północy, Wrocławska (Wittiga) od wschodu, Nowa od południa, Świdnicka od południowego – wschodu i Grabińska od południowego – zachodu. Miały one formę czworobocznych i ośmiobocznych w planie baszt bramnych z przejazdami w przyziemiu, przedłużonymi od drugiej połowy XV wieku szyjami, połączonymi z zewnętrznym pasem obwarowań.

Stan obecny

   Najlepiej zachowanym fragmentem obwarowań jest dziś baszta Dziobowa (Ptasia) z drugiej połowy XIV wieku, znajdująca się w zachodniej części Starego Miasta przy ul. Kamiennej oraz baszta będąca częścią kaplicy św. Antoniego. W parku pomiędzy ul. Kamienną i Parkową zachowany jest niski mur z zarysem baszt. Dalej na południowy – zachód od ul. Krótkiej do ul. Świętego Tomasza również zachował się odcinek murów, częściowo wykorzystany jako ściana budynków. Najbardziej zaniedbany odcinek znajduje się na południu i południowym wschodzie Starego Miasta. Obniżony fragment murów znajduje się przy Pokarmelickim zespole klasztornym gdzie dawniej była brama Jaworska.

pokaż basztę Dziobową na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Atlas historyczny miast polskich. Tom IV Śląsk, red. R.Czaja, R.Młynarska-Kaletynowa, R.Eysymontt, zeszyt 6 Strzegom, Wrocław 2015.
Przyłęcki M., Mury obronne miast Dolnego Śląska, Wrocław 1970.

Strona internetowa zabytek.pl, Średniowieczne mury obronne Strzegom.