Stare Miasto – kościół św Apostołów Piotra i Pawła

Historia

   Romański kościół parafialny, pierwotnie pod wezwaniem jedynie św. Piotra, powstał w końcu XII lub na początku XIII wieku, gdy miejscowość stanowiła ważny ośrodek, później usunięty w cień przez miasto lokacyjne Konin. Pierwsze pisane wzmianki na jego temat pochodzą dopiero z połowy XIV stulecia. Według tradycji ufundował go Piotr Dunin, palatyn księcia Bolesława Krzywoustego, jednak jako, iż świątynia znajdowała się pod patronatem królewskim, fundatorem zapewne był władca, być może Władysław Laskonogi lub Władysław Odonic, którzy władali ziemią kaliską w pierwszej połowie XIII wieku.
   W końcu XV lub na początku XVI wieku dokonano późnogotyckiej przebudowy kościoła. W 1907 roku bezmyślnie rozebrano zachodnią część kościoła by przystawić do niego nową, brzydką budowlę. Wnętrze pokryto wówczas freskami autorstwa Eligiusza Niewiadomskiego.

Architektura

   Średniowieczny kościół wzniesiono z wielkich bloków piaskowca, układanego w regularne warstwy w technice opus emplectum. Składał się on pierwotnie z jednonawowego korpusu nawowego (6,9 x 11,2 metra) i zamkniętego prosto prezbiterium (4,35 x 5,17 metra). Być może po stronie zachodniej znajdowała się czworoboczna wieża, nadająca kościołowi wygląd zbliżony do romańskiej budowli w Gieble.
   Kościół od południa oświetlały trzy okna, jedno w prezbiterium i dwa w nawie. W ścianie wschodniej prezbiterium przepruto na osi jedno okno, powiększone do ostrołukowej formy zapewne w XIV wieku. Ponad nim umieszczono otwór wychodzący na poddasze w kształcie krzyża greckiego. W północnej ścianie prezbiterium umieszczony był pojedynczy, niewielki otwór okienny, później przysłonięty zakrystią.
   Do wnętrza prowadził trójuskokowy romański portal w południowej ścianie nawy, zdobiony symbolicznymi przedstawieniami masek w ościeżach oraz Chrystusem w tympanonie. Pięć z nich jest ludzkich, jedna ptasia, którą można interpretować jako głowę sowy. Jeszcze jedna maska ptasia została umieszczona u podstawy środkowego wałka archiwolty, gdzie znajduje się prawdopodobnie głowa jastrzębia lub sokoła. Nad oknem południowym koło prezbiterium umieszczono zegar słoneczny, zapewne jeden z najstarszych na terenie Wielkopolski.
   We wnętrzu romańskiego kościoła prawdopodobnie pierwotnie znajdowała się empora, usytuowana w zachodniej części nawy. Świadczy o tym baza kolumny romańskiej zdobiona narożnymi żabkami, przerobiona w późniejszym okresie na chrzcielnicę, która podtrzymywała emporę. Zarówno nawa jak i prezbiterium oryginalnie przykryte były płaskim, drewnianym stropem.
   W okresie późnogotyckim powiększono otwory okienne i nadano im formy ostrołukowe. Po stronie północnej prezbiterium dostawiona została zakrystia, a szczytowe ściany prezbiterium oraz nawy podwyższono, zmieniając kąt nachylenia połaci dachowych.

Stan obecny

   Obecna nawa kościoła jest skrócona o dwa przęsła w stosunku do pierwotnej. Co więcej nie dość, że zniszczono fasadę zachodnią romańskiego zabytku, to jeszcze całość zniekształcono neogotycką budowlą. W średniowiecznym kościele przekształceniu uległy również otwory okienne. Ozdobą jest natomiast niezwykle bogato dekorowany, jak na skalę wiejskiego kościoła, portal wejściowy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje budownictwa w Polsce według Oskara Sosnowskiego, t. 1, Świechowski Z., Zachwatowicz J., Warszawa 1964.

Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Różański A., Jednoprzestrzenne kościoły romańskie z terenu Wielkopolski, Poznań 2010.
Świechowski Z., Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.