Środa Śląska – kościół św Andrzeja

Historia

   Kościół św Andrzeja wybudowano na przełomie XII i XIII wieku w stylu romańskim. Spłonął on w 1248 roku w czasie walk między synami Henryka Pobożnego. Z końcem XIII wieku odbudowano nawę główna kościoła. W latach 1378-1388 budowniczy Szymon zbudował nowe prezbiterium, a czternaście lat po przebudowie zakończono budowę wieży dzwonniczej. W 1623 roku zostały zniszczone dach i sklepienia świątyni, które zostały odrestaurowane w 1645 roku. W 1670 roku budowla została gruntownie przebudowana, natomiast część zachodnia została dobudowana około 1830 roku.

Architektura

   Pierwotny kościół z  przełomu XII i XIII wieku był orientowaną, ceglaną bazyliką o trzech nawach, zamkniętą od strony wschodniej trzema apsydami i nakrytą drewnianym stropem. Szerokość jej nawy głównej wynosiła 8,8 metra, szerokość naw bocznych 3,8 metra, a długość korpusu nawowego 26,3 metra.
   W trakcie XIV-wiecznej odbudowy wzniesiono świątynię na rzucie prostokąta z wydzielonym węższym prezbiterium o zakończeniu wielobocznym. Trzyprzęsłowe prezbiterium nakryto sklepieniem sieciowym, natomiast trzynawowy i sześcioprzęsłowy korpus o układzie bazylikowym w nawach bocznych nakryto sklepieniem krzyżowym. Obok kościoła usytuowana została gotycka, wolnostojąca, czworoboczna dzwonnica z końca XIV wieku.

Stan obecny

   Z pierwotnej budowli z XIII wieku zachowały się mury obwodowe korpusu nawowego bez fasady zachodniej i wschodniego zamknięcia. Ze szczegółów architektonicznych widoczne są profilowane lizeny, fragment cokołu przy nawie północnej, ślady po zamurowanych ościeżach okiennych w nawie głównej oraz partie fryzu arkadowego od północy i południa z biegnącym powyżej gzymsem wałkowym. W dobrym stanie przetrwało gotyckie prezbiterium oraz wolnostojąca wieża.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Świechowski Z., Architektura na Śląsku do połowy XIII wieku, Warszawa 1955.