Sochaczew – zamek książąt mazowieckich

Historia

   W XII-XIII wieku na miejscu późniejszego zamku funkcjonowała osada. W XIII wieku książęta mazowieccy wznieśli tu drewniano-ziemny gród, będącą siedzibą wzmiankowanej w 1221 roku kasztelanii sochaczewskiej. Pierwotny, drewniany jeszcze zamek został w 1355 roku przekazany przez króla Kazimierza Wielkiego  Siemowitowi III Starszemu. To właśnie temu władcy mazowieckiemu przypisuje się budowę murowanego zamku w drugiej połowie XV wieku. W okresie panowania książąt mazowieckich zamek miał znaczną wagę, zarówno militarną, jak i polityczną, o czym świadczyć może zorganizowanie w tym miejscu przez Siemowita III zjazdu wielmożów i książąt w 1377 roku i uchwalenie statutów sochaczewskich, czyli pierwszego pisanego zbioru praw dla całego Mazowsza.
   W 1467 roku Sochaczew wraz z całym Mazowszem został przyłączony do Korony, a zamek stał się siedzibą starościńską. W związku z tym, na przełomie XV i XVI uległ rozbudowie. Około 1630 roku w związku z osunięciem się skarpy, starosta Stanisław Radziejowski ponownie, gruntownie przebudował zamek, tym razem na wczesnobarokową rezydencję. Została ona zniszczona w czasie najazdu szwedzkiego, lecz częściowo odbudowana, przetrwała do 1790 roku, kiedy to rozebrał ją starosta Kazimierz Walicki, by wznieść na tym samym miejscu nową siedzibę. Obiekt zniszczono w 1794 roku, podczas insurekcji kościuszkowskiej. W XIX wieku poddawany był rozbiórkom.

Architektura

   Założenie późnośredniowieczne było regularne, na trapezoidalnym planie z murami obwodowymi, wieżą bramną od północy oraz drewnianym domem mieszkalnym przy kurtynie zachodniej. Brama i mury były wykonane z cegły, pozostała zabudowa była drewniana. Forma i plan północnej wieży nie są znane, początkowo prawdopodobnie nie wystawała ponad koronę muru obronnego. Jej wczesną wysokość szacuje się na 5-8 metrów. W czasach późniejszych podwyższono ją o kolejną, drewnianą kondygnację.
   Do kurtyny południowej i północnej w XVI wieku dostawiono nowe, drewniane domy. Dom południowy, zwany był także królewskim, dom północny określany jest domem Szydłowieckiego. Wjazd na dziedziniec, który pierwotnie prowadził zapewne przez kurtynę północną, na początku XVI wieku został przeniesiony do wieży wschodniej i poprzedzony długim drewnianym mostem. Nowo powstała wschodnia wieża była prostokątna, o bokach 4,5×7,5 metra. Na przygródku zbudowano kolejne obiekty, a także z trzech stron zamku usypano wały ziemne, celem ochrony obiektu przed bronią palną.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w postaci mocno zredukowanej ruiny.  Wbrew poglądom starszej literatury widoczne do dziś ceglane relikty na wzgórzu zamkowym nie są reliktami XVIII-XIX wiecznego pałacu, lecz pozostałościami po zamku średniowiecznym, przebudowanym w XVII wieku. W 2013 roku po 5 sezonach interdyscyplinarnych badań wykonano pierwszy etap prac konserwatorskich, który uratował go od zniszczenia. Po aktualne informacje dotyczące imprez i prac organizowanych na zamku zapraszam na stronę internetową naszzamek.pl.
Za pomoc w opisie zamku dziękuję Łukaszowi Popowskiemu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.