Słupsk – kościół Mariacki

Historia

   Pierwszą świątynię parafialną w Słupsku prawdopodobnie wzniesiono w latach 70-tych lub 80-tych XIII wieku. Początkowo nosiła ona wezwanie św. Maurycego, które zostało zmienione na Najświętszej Marii Panny w XIV wieku, w czasie krótkiego panowania krzyżackiego nad Słupskiem. Budowę nowego gotyckiego kościoła rozpoczęto być może w pierwszej połowie XIV wieku, lecz nie ma co do tego żadnych przekazów źródłowych. W pierwszej fazie do połowy XIV stulecia wzniesiono prezbiterium, a następnie w drugiej połowie XIV wieku zbudowano korpus i wieżę.
   Podczas pożaru miasta w 1476 roku kościół został  poważnie uszkodzony. Około roku 1500 przystąpiono do odbudowy świątyni, przy okazji znacznie ją rozbudowując. Od XVI wieku kościół był świątynią protestancką i wrócił w ręce katolików po II wojnie światowej. W latach 1858-1860 przeprowadzono gruntowną, neogotycką restaurację budowli, w trakcie której m.in. odnowiono wnętrze, dodano szczyty nad południową nawą boczną oraz przelicowano ściany wieży. W 1894 roku dodatkowo przekształcono kruchtę pod wieżą.

Architektura

   Kościół Mariacki wzniesiono w południowym, narożnym bloku przyrynkowym. Otrzymał formę bazyliki o trzynawowym wnętrzu z wysoką nawą główną i o połowę niższymi, dość szerokimi nawami bocznymi. Założony został na planie prostokąta z wysuniętym na wschodzie, węższym i wielobocznie zakończonym prezbiterium oraz kwadratową w planie wieżą po stronie zachodniej. W późniejszym czasie dobudowano kaplicę oraz południową, dwuprzęsłową i dwukondygnacyjną zakrystię. Dachy nad prezbiterium, nawą główną i zakrystią umieszczono dwuspadowe, zaś nad nawami bocznymi pulpitowe, usytuowane poprzecznie w stosunku do osi kościoła. Kalenice tych dachów położono na granicach przęseł, dzięki czemu okna nawy głównej mogły zostać powiększone.
   Budowla na zewnątrz opięta została uskokowymi przyporami, między którymi przebito duże okna ostrołukowe. Ornamentację poziomą utworzyły gzymsy: podokienny, podokapowy oraz fryz z motywem czwórliścia. Istotnym elementem elewacji południowej (głównej strony kościoła) stały się liczne schodkowe szczyty z blendami i sterczynami, zasłaniających dachy nawy bocznej i kaplicy. Podobne szczyty utworzono także nad nawą północną, a środek elewacji nawy południowej zaakcentowano ośmioboczną wieżyczką schodową. Kolejna wieżyczka została umieszczona przy południowej ścianie prezbiterium. Wieżę podzielono jedynie ostrołukowymi oknami i przezroczami. Portale od zachodu i południa składały się z pięciu obramowań ostrołukowych, ułożonych schodkowo ze specjalnie profilowanej cegły.
   Wewnątrz nawa główna nakryta została sklepieniem gwiaździstym sześcioramiennym, podtrzymywanym przez ośmioboczne filary, nawy boczne nakryto natomiast sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Arkada tęczy i arkady międzynawowe zamknięte zostały ostrołukowo, przy czym łuki arkad w korpusie obustronnie oprofilowano. Nad arkadami znalazł się fryz o motywie czwórliści, analogiczny jak na elewacji zewnętrznej. Oddzielił on górną kondygnację w której ściana została nieco cofnięta. Wszystkie okna korpusu rozmieszczone zostały we wnękach, których ościeża opuszczono do odsadzki międzykondygnacyjnej. Łuki tarczowe zbiegły się na linii filarów tworząc lizeny, na których osadzono żebra sklepienia, natomiast wiązki służek złożone z trzech wałków biegnących od impostów filarowych do nasady sklepienia, przecięły fryz i odsadzkę.
   W prezbiterium ściany wzniesiono w układzie dwukondygnacyjnym: u dołu znalazła się strefa rozczłonkowana ostrołukowymi niszami, powyżej zaś wielkie okna o rozglifionych ościeżach. Smukłe służki poprowadzono od posadzki aż do sklepienia. Ponad prezbiterium rozłożono najbogatsze sklepienie gwiaździste ośmioramienne z licznymi żebrami dodatkowymi.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Słupsk, kościół Najświętszej Panny Marii.