Sławno – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

   Kościół Wniebowzięcia NMP ufundowany został w latach 1326-1364 przez księżnę Zofię, żonę Barnima IV. W początkowym okresie patronat nad nim sprawowali Joannici. W pierwszej połowie XV wieku został powiększony o północną kaplicę oraz ciąg kaplic przy wieży, a wyposażanie świątyni trwało do drugiej połowy XV wieku. Od XVI wieku kościół był świątynią protestancką i wrócił w ręce katolików po II wojnie światowej. W końcu XIX stulecia budynek był restaurowany w duchu neogotyku, niestety wymieniono wówczas wiele detali architektonicznych (maswerki i ościeża okienne). Po wejściu wojsk radzieckich do Sławna w 1945 roku, został zniszczony. Wypaleniu uległo wtedy wnętrze nawy i wieży, zawaliła się też cześć sklepienia nad prezbiterium. Zakon franciszkanów sprawujący opiekę nad świątynią rozpoczął jego odbudowę, która trwała do końca lat 50-tych XX wieku.

Architektura

   Kościół został wzniesiony na wschód od rynku miasta lokacyjnego. Zbudowano go z cegły układanej w wątku wendyjskim na fundamentach kamiennych. Jest to trzynawowa bazylika założona na planie prostokąta z niższym, wielobocznym prezbiterium po stronie wschodniej i czworoboczną wieżą po stronie zachodniej. W XV wieku dobudowano od północy czteroprzęsłową kaplicę na nietypowym planie litery “L” i niewielką dwuprzęsłową zakrystię od południa. Wysoka wieża kościoła jest czterokondygnacyjna i nakryta dachem namiotowym. Przylegającą do niej nawę przykryto dachem dwuspadowym, oddzielonym szczytem od nieco niższego dachu nakrywającego prezbiterium.
   Na zewnątrz kościół opięty jest przyporami, pomiędzy którymi umieszczono ostrołukowe okna. Jako, iż ściany nawy głównej są tylko nieznacznie wyższe od prezbiterialnych i niewiele wystają ponad dachy naw bocznych, to okna nawy głównej widoczne są z zewnątrz jedynie jako niewielkie ostrołuki. Nawy boczne tworzą wraz z kaplicami przywieżowymi jednolite bryły, jedynie ukośnie ustawione przypory sygnalizują wtórne przedłużenie naw bocznych o trzy przęsła na zachód. Półszczyty naw bocznych wypełnione są blendami, natomiast pod okapem prezbiterium i nawy głównej poprowadzono fryz z profilowanej cegły. Ze stosunkowo surowej elewacji kościoła wyróżnia się jeszcze dekoracja szczytów kaplicy północnej z ostrołukowymi blendami pomiędzy lizenami przechodzącymi w sterczyny. Dość skromna elewacja zachodnia wieży z profilowanym portalem w przyziemiu posiada duże okno, a nad nim szereg blend trójkątnych oraz niskich blend ostrołukowych. Elewacje boczne wieży oprócz blend trójkątnych posiadają szereg wąskich i wysokich blend ostrołukowych.
   We wnętrzu kościoła trzy pary ośmiobocznych filarów dźwiga ostrołukowe arkady, wyznaczając cztery prostokątne przęsła w nawie głównej i kwadratowe w nawach bocznych. Prezbiterium złożone z dwóch przęseł prostokątnych, zamknięte jest wielobokiem. Przyziemie wieży skonstruowano na czterech masywnych filarach tworzących monumentalną kruchtę, otwartą zarówno od strony nawy głównej, jak i naw bocznych. W prezbiterium duże trójdzielne okna umieszczono w niszach utworzonych przez lizeny, na które spływają żebra sklepienia gwiaździstego. Na ścianie łuku tęczowego od strony nawy głównej widać także ślady planowanego, ale nie zrealizowanego, niższego niż obecne sklepienia. Ściany nawy głównej podzielono ponad arkadami szerokim pasem wydzielającym kondygnację okienną, w której schodzące do tego poziomu wnęki okienne zamurowano, za wyjątkiem ostrołukowych szczytów. Na osiach filarów wznoszą się profilowane lizeny, na które w górnych partiach spływają żebra sklepienia gwiaździstego. Zastosowano tutaj gwiazdy sześcioramienne z żebrem przewodnim, co niweluje podziały międzyprzęsłowe, podobnie jak ośmioramienne sklepienia gwiaździste w nawach bocznych i kaplicy północnej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. T. Mroczko i M. Arszyński, Warszawa 1995.
Jarzewicz J., Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego, Poznań 2019.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012

Strona internetowa: mariackaslawno.pl, Historia kościoła