Historia
Zamek w Ryczowie zbudowany został w XIV wieku. Mógł zostać ufundowany przez króla Kazimierza Wielkiego, w ramach systemu przygranicznych strażnic, albo został zbudowany bliżej końca stulecia z fundacji księcia Władysława Opolczyka. Osada Ryczów w przekazach pisemnych odnotowana została w 1388 roku, ale bez wzmianki o zamku. W 1416 roku miała się znajdować w posiadaniu Jana z Kwaśniowa herbu Stary Koń. Jeszcze w XVI wieku zamek był zamieszkiwany i nawet rozbudowywany na terenie podzamcza. Kres jego funkcjonowania nie został naświetlony w przekazach pisemnych.
Architektura
Zamek zbudowany został na terenie szerokiej, płaskiej i długiej doliny, w obrębie dużego wapiennego ostańca o wydłużonym na osi wschód – zachód kształcie. Górował on nad okolicznym, w większości płaskim obszarem około 10 metrami bezwzględnej wysokości, zapewniając znaczną ochronę dzięki bardzo stromym, na większości odcinków praktycznie pionowym skarpom. Mankamentem ostańca były jej niewielkie rozmiary, nie będące w stanie pomieścić zabudowy gospodarczej i pomocniczej, która musiała zostać zlokalizowana na płaskim terenie u podnóża skały. Trudności musiało nastręczać także zaopatrywanie górnej części zamku w wodę.
Główna murowana budowla zamku prawdopodobnie miała formę domu wieżowego na planie czworoboku zbliżonego do trapezu o wymiarach 16 x 11 x 12 x 10 metrów. Usytuowano go w najwyższym i najbardziej niedostępnym, zachodnim punkcie ostańca, gdzie został ściśle wkomponowany w nierówne podłoże. Budynek wzmocniono przyporami w co najmniej jednym narożniku oraz pośrodku dwóch dłuższych elewacji. Wejście prowadziło od strony wschodniej po drewnianym moście, czy też schodach, opartych na skalnym, specjalnie przyciosanym ostańcu. Jako materiału budowlanego wieżowego domu użyto łamanego wapienia, głównie o formie płaskich i wąskich łączonych zaprawą fragmentów, bez wzmacniania naroży opracowanymi ciosami.
Do podnóża skały od strony północnej przylegał niewielki majdan o wymiarach 15 x 25 metrów, obwiedziony wraz z górną częścią zamku rowem fosy i wałem ziemnym z drewnianą palisadą. Całość tworzyła owal o wymiarach 85 x 60 metrów. Wał pozbawiony był wewnętrznych konstrukcji, poza kamiennym rumoszem stanowiącymi rdzeń jego podstawy. Kamieniami oblicowany był także od strony zewnętrznego i wewnętrznego lica, ale głównie składał się z ziemi wydobytej w trakcie przekopywania fosy. Jego wysokość sięgała około 1,3-1,4 metra. Przekop miał szerokość około 7-8,5 metra i maksymalną głębokość 1,4 metra, przy czym w jego północno – wschodniej części znajdowała się przerwa, mieszcząca bramę wjazdową. Wiódł do niej drewniany most osadzony na kamiennych filarach, a flankowała ją usytuowana zaraz obok wieża, posadowiona na obrobionej skale, ale będąca konstrukcji drewnianej. Zabudowa podzamcza był konstrukcji drewnianej, prawdopodobnie dostawiona do pionowych ścian skały.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowały się skromne fragmenty murów na wysokiej skale oraz wał ziemny sięgający w najwyższych partiach około 1,5 metra wysokości. Z racji usytuowania na wysokiej skale, kamienne pozostałości zamku są trudno dostępne. Niestety narażone są na jeszcze większą degradację niż obecna, z racji postępującej erozji ostańca.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Antoniewicz M., Zamki na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej, Kielce 1998.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Pierzak J., Rozmus D., Średniowieczny zamek w Ryczowie, gm. Ogrodzieniec, woj. Katowice, „Śląskie prace prahistoryczne”, 3/1994.
Sypek R., Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Warszawa 2003.