Rudno – zamek Tenczyn

Historia

Budowę zamku rozpoczął około 1319 roku kasztelan krakowski i wojewoda sandomierski Nawój z Morawicy. Prace kontynuował jego syn wojewoda krakowski Andrzej herbu Topór. Wkrótce ród Tęczyńskich doszedł do wielkiego znaczenia, a zamek zaczął pełnić funkcję obronnej rezydencji i centrum administracyjnego rozległego klucza majątkowego. W XV wieku Władysław Jagiełło więził w nim niektórych ważniejszych jeńców krzyżackich, wziętych do niewoli w czasie bitwy pod Grunwaldem. W XVI stuleciu często na zamku bywali: Mikołaj Rej z Nagłowic, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski oraz inne ważne postaci polskiego odrodzenia. W 1570 roku kasztelan wojnicki i podkomorzy wielki koronny Jan Tęczyński dokonał wielkiej przebudowy zamku na renesansową rezydencję. Pozostawała ona w rękach Tęczyńskich aż do 1639 roku. Wówczas Izabela Tęczyńska, córka ostatniego potomka rodu wniosła w wianie zamek i ogromny majątek Łukaszowi Opalińskiemu. Tenczyn przestał pełnić funkcję rodowej siedziby i został oddany pieczy burgrabiów. W 1655 roku zamek opanowali bez walki Szwedzi, a w trakcie odwrotu spalili go. Został on później w większej części odbudowany i częściowo zamieszkany przez kolejnych dziedziców z rodu Sieniawskich, następnie Czartoryskich i Potockich. W 1768 roku zamek uległ pożarowi w wyniku uderzenia pioruna i od tego czasu pozostaje w ruinie.

Architektura

Pierwotny zamek wzniesiono na szczycie wzgórza. Ochraniał go biegnący łukiem mur obronny. W południowo – wschodniej części wzniesiono cylindryczną wieżę zwaną Dorotką. Od północnego – zachodu mur był flankowany drugą, graniastą wieżą, której relikty tkwią w murach późniejszego budynku wieżowego. Skrzydła mieszkalne powstały wpierw od północy i północnego – wschodu. W XV wieku zamek rozbudowano i podzielono na górny i dolny. Wtedy też prawdopodobnie powstała wieża bramna. Powiększono także od południa skrzydło północno – wschodnie, dostawiając trzykondygnacyjną budowlę na rzucie prostokąta. Do bramy od wschodu dobudowano kaplicę. W czasie XVI-wiecznej renesansowej rozbudowy zamek górny uzyskał krużganki, a zamek dolny wzmocniono bastionami z kazamatami i kolistą basteją bramną do której prowadziła długa galeria strzelnicza.

Stan obecny

Zamek jest zachowany w postaci trwałej ruiny z czytelnymi elementami gotyckimi i renesansowymi. Do niedawna zaniedbany i grożący zawaleniem, od paru lat jest na szczęście stopniowo remontowany  i zabezpieczany.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.

Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.