Reszel – kościół św Piotra i Pawła

Historia

   Parafia reszelska otrzymała uposażenie w przywileju lokacyjnym miasta z 1337 roku. Gotycki kościół zbudowano około lat 1360 – 1402, przy czym pod tą ostatnią datą został po raz pierwszy wspomniany w źródłach pisanych. Wraz z korpusem wybudowano wówczas dolną część wieży, natomiast zakrystia i kruchta powstały w XV wieku.
   Kościół został częściowo zniszczony na skutek pożaru w 1474 roku. W trakcie odbudowy, którą podjęto w następnym roku, został wzniesiony nowy szczyt wschodni i gwiaździste sklepienie korpusu. Na przełomie XV i XVI wieku została podwyższona wieża. Pracami budowlanymi kierował wówczas wpierw mistrz Niklis Schewnemann, któremu przypisuje się autorstwo sklepień, a po nim Jakub Sternberg.
   W 1580 roku konsekracji kościoła dokonał biskup Marcin Kromer ku czci Najświętszej Maryi Panny oraz św. Apostołów Piotra i Pawła. Po pożarze z 1806 roku, odbudowany kościół został ponownie konsekrowany w 1817 roku, przez biskupa Andrzeja Stanisława Hattena, na cześć świętych Apostołów Piotra i Pawła i św. Katarzyny. W 1837 roku powstał nowy hełm wieży z latarnią, a w latach 1822-1843 na nowo wyposażono wnętrze.

Architektura

   Gotycki kościół wzniesiono jako budowlę orientowaną, trójnawową, halową (wszystkie nawy o równej wysokości), bez wyodrębnionego prezbiterium. Utworzono go na rzucie prostokąta z cegły, na niskiej podmurówce z kamienia. Po stronie zachodniej znalazła się kwadratowa w planie, ośmiokondygnacyjna wieża o wysokości 52 metrów, z kruchtą w przyziemiu. Po stronie północnej umieszczona została kruchta oraz zakrystia, a pomiędzy nimi parterowa, wąska, przybudówka. Nietypowo przy elewacji wschodniej, na jej osi, umieszczono prostokątną parterową bibliotekę, dobudowaną w 1471 roku.
   Korpus budowli opięto uskokowymi przyporami. Znalazły się w nim portale ostrołukowe o bogato profilowanych ościeżach z drugiej połowy XIV wieku. Okna osadzono od wewnątrz w szerokich ostrołukowych wnękach. Budowlę ozdobiono profilowanymi gzymsami i blendami, a także szczytami uskokowo-sterczynowym. Szczyt wschodni został rozczłonkowany szeregiem narożnie ustawionych słupków sterczynowych. Na osi szczytu umieszczona została ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę. W półszczytach zakrystii zostawiono wnęki imitujące ostrołukowe okna.
   Wnętrze korpusu przykryto sklepieniem gwiaździstym, wspartym na czterech parach ośmiobocznych filarów i takiej samej liczbie półfilarów umieszczonych przy ścianach. W przylegającej od północy piętrowej zakrystii, a także w kruchcie zastosowano sklepienia gwiaździste oraz krzyżowo-żebrowe. Od zewnątrz, po lewej stronie portalu umieszczono pręgierz w formie okrągłej płyty kamiennej z XIV lub XV wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kościoły i kaplice archidiecezji warmińskiej, tom 1, red. B.Magdziarz, Olsztyn 1999.
Rzempołuch A., Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn 1992.

Strona internetowa leksykonkultury.ceik.eu, Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu.