Radzyń Chełmiński – kościół św Anny

Historia

   Kościół św Anny w swej obecnej postaci został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku, na miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni z XIII wieku. Prezbiterium, przedsionek i zakrystia około 1310 roku, zaś nawa i wieża około 1340.
   W drugiej połowie XV wieku, na początku wojny trzynastoletniej, w wyniku toczonych walk kościół uległ zniszczeniu. Jego odbudowa nastąpiła po wojnie trzynastoletniej w drugiej połowie XV wieku lub na początku XVI wieku. W  jej trakcie podwyższono ściany prezbiterium i wzniesiono szczyt wschodni. Radzyń znajdował się już wówczas w granicach królestwa polskiego.
   W 1575 roku w kościół uderzył piorun, powodując pożar świątyni i większej części miasta. Kościół odbudowano w latach 1587-1600 i podwyższono ściany nawy głównej. Ukształtowano fasadę zachodnią, oraz wniesiono kaplicę p.w. Przemienienia Pańskiego z fundacji Hugona Dąbrowskiego, starosty radzyńskiego.
   W 1615 roku podczas pierwszej wojny szwedzkiej kościół ponownie spłonął. Zniszczeniu uległ wówczas gównie dach i nawa. Nieużywana fara przez długi czas pozostawała w ruinie, a nabożeństwa odprawiano w kaplicy św. Jerzego. W 1640 roku z inicjatywy proboszcza Łukasza Pilczewskiego, wojewoda chełmiński i starosta radzyński Mikołaj Wejher zafundował odbudowę prezbiterium wraz z ołtarzem głównym. Najprawdopodobniej w wyniku kolejnego najazdu szwedzkiego ołtarz główny uległ uszkodzeniu ponieważ w roku 1690 pojawiła się inicjatywa jego odbudowania. W 1694 roku zbudowano drewniany balkon na potrzeby chóru. Wiek XVIII i XIX to okres wyposażania kościoła w ołtarze boczne, organy, ambonę i stalle.

Architektura

   Kościół jest orientowany, murowany z cegły o układzie gotyckim ze sporadycznie użytą zendrówką. Korpus nawowy został wybudowany na planie prostokąta i oskarpowany w narożnikach zachodnich. Do jego południowej strony dostawiona jest kwadratowa kaplica Przemienienia Pańskiego. Przy zachodniej stronie korpusu mieści się wieloboczna wieżyczka schodowa.
   Prezbiterium o trzech przęsłach jest węższe i niższe, zamknięte prosto i również wzmocnione przyporami. Do jego południowej strony dostawiona jest wieloboczna zakrystia oraz kruchta boczna. Przy północnej elewacji, w narożniku między prezbiterium a nawą, mieści się oskarpowana kwadratowa wieża o czterech kondygnacjach, przechodząca w górnej części w ośmioboczną. Portale kościoła są gotyckie, ostrołukowe. Wewnątrz świątyni znajdują się drewniane stropy pokryte polichromią.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa odznaka.kuj-pom.bydgoszcz.pttk.pl, Kościół p.w. św. Anny w Radzyniu Chełmińskim.