Historia
Początki zamku Radosno (niem. Freudenberg) sięgały drugiej połowy XIII wieku. Być może jego fundatorem był książę świdnicko-jaworski Bolko I, który utworzyłby go jako jedną z wielu strażnic na granicy z Czechami, ale bardziej prawdopodobne, że zamek powstał w związku z działalnością kolonizacyjną benedyktynów z Broumova i królów czeskich. Po raz pierwszy zamek odnotowany został w przekazach pisanych dopiero w 1350 roku („Vredinberg das haus”). Stanowił wówczas centrum dóbr obejmujących osadę targową Mieroszów i dwanaście pobliskich wsi. Prawdopodobnie w okresie tym stał się już lennem rycerskim, a więc siedzibą mieszkalno – obronną.
W połowie XIV wieku Radosno pozostawało w rękach Reincza, Hansa i Jerislava Swenkenvaldów (Swenkenfeltów), spłacających długi ich ojca Mertna. W 1355 roku zamek, który mógł być ostoją rozbójników lub zbuntowanych wasali, został zdobyty przez Bolka II świdnickiego. Następnie w bliżej nieznanych okolicznościach trafił w ręce władcy czeskiego i w 1356 roku wraz z przyległymi osadami został przez Karola IV nadany w dziedziczne lenno niejakiemu Herskowi z Rozlowicz. Przy transakcji władca zastrzegł sobie jednak prawo wykupu zamku w ciągu dwóch lat. Z prawa tego w niedługim czasie skorzystał upoważniony do transakcji Bolko II Mały lub sam Karol IV.
W 1369 roku, po śmierci Bolka II Małego, owdowiała księżna Agnieszka oddała Radosno w lenno Przecławowi z Pogorzeli, imiennikowi biskupa wrocławskiego, w zamian za jego wierną służbę. W tym samym roku Przecław wymieniony został jako burgrabia zamku na dokumencie Karola IV („Preczlaw von Pogarell burgraven czu Vreudenberg”), wśród innych urzędników i oficjałów księstwa świdnicko-jaworskiego. Po śmierci Przecława, Agnieszka świdnicka w 1374 roku nadała Radosno wraz osadą Mieroszów i przynależnymi wsiami jako lenno dziedziczne Gunzelinowi von Seidlitzowi z Łażan. Następnym właścicielem zamku był jego syn Nickel von Seidlitz, a od roku 1388 Heinrich von Rechenberg i jego czterej synowie. Przy okazji transakcji z Rechenbergiem księżna zastrzegła, by zamek i lenno pozostały w jego rękach do jej śmierci, po czym miał go wykupić za 600 kop groszy praskich król Wacław IV. W osobnym dokumencie księżna nakazała nowemu nabywcy, by ze względu na znaczenie zamku dla księstwa dokonano odpowiednich napraw i wzmocnienia budowli, jednocześnie zobowiązując się do zwrotu poniesionych kosztów.
W 1392 roku Radosno wraz z całym księstwem świdnicko-jaworskim weszło w posiadanie władców czeskich, natomiast na przełomie XIV i XV wieku znalazło się w rękach rycerskich rodzin von Pannewitz i von Schellendorf. W czasie wojen husyckich zamek miał być rzekomo dwukrotnie oblegany: w 1427 i 1434 roku, lecz nie wiadomo czy został zdobyty. Od końca okresu wojen husyckich był opanowany przez rycerzy rabusiów, w wyniku czego w 1443 roku został zniszczony przez mieszczan wrocławskich i księcia opawsko – ziębickiego. W 1466 roku bracia Hans i Nikolaus von Schellendorf odbudowali zamek, po czym sami zaczęli parać się rozbojami. W 1483 roku Freudenberg zajęły i zapewne zniszczyły wojska Macieja Korwina pod wodzą wrocławskiego starosty Georga von Steina. W 1497 roku był już opisywany jako niezamieszkana ruina.
Architektura
Zamek usytuowano na skalnym cyplu, będącym częścią wysokiego wzgórza, stanowiącego z kolei część grzbietu północnego ramienia góry Suchawy, ciągnącego się z północnego – zachodu na południowy – wschód, u którego stóp głębokim parowem przepływała niewielka rzeka. Budowla składała się z zamku górnego o wymiarach 17 x 37 metrów, leżącego na niewielkim plateau, wydzielonym ze grzbietu wzniesienia, i niżej położonego po stronie południowej podzamcza o wymiarach 14 x 18 metrów, otoczonego obwarowaniami drewniano – ziemnymi.
W pierwszej fazie powstała cylindryczna wieża otoczona drewniano – ziemnymi umocnieniami, kontrolująca drogę dojazdową do zamku i zabezpieczająca najbardziej zagrożone miejsce. Otrzymała ona zewnętrzną średnicę około 10 metrów, mury obwodowe o 3,5 metrowej grubości w przyziemiu i wysokość około 15-17 metrów. Wykonano ją z melafiru, skały magmowej, spojonej twardą różowawą zaprawą. Wnętrze dolnej kondygnacji o średnicy około 2 metrów i butelkowym przekroju, przykryte było sklepieniem. Nad nim znajdowało się pomieszczenie, którego przestrzeń powiększono kosztem grubości muru, zmniejszonej na tym poziomie do około 1,5 metra. Wejście znajdowało się po stronie północno – zachodniej, na wysokości około 4 metrów nad poziomem gruntu, było więc dostępne jedynie za pomocą drabiny lub kładki przerzucanej z korony sąsiedniego muru obronnego (tuż przy wieży utworzono ścianę dobijającą do muru obronnego, być może będącą elementem konstrukcji pomostu łączącego ją z gankiem w koronie muru).
Pod koniec XIV wieku wzniesiono mur obwodowy o zaokrąglonych narożnikach i grubości 2-2,3 metra, który zajął obszar o wymiarach 17 x 37 metrów, otoczył wieżę i wydzielił nieduży dziedziniec. Obronność założenia podnosiła wykuta w skale fosa o głębokości do 4 metrów. Brama wjazdowa prawdopodobnie mieściła się w czworobocznym budynku o boku długości 6 metrów, wysuniętym przed mur obwodowy przy narożniku zachodnim. Ze względu na grube mury, jego wymiary we wnętrzu wynosiły zaledwie 1,4 x 1,2 metra (powyżej odsadzki 1,7 x 1,5 metra).
Główny budynek mieszkalny zamku wypełniał północno – zachodni narożnik dziedzińca. Miał rzut prostokąta o wymiarach 9,5 x 10,5 metra, z murami o grubości około 1,3-1,5 metra wzmocnionymi jedną narożną przyporą, zlokalizowaną w obrębie dziedzińca. Dwa z jego boków (północy i zachodni) tworzyły część obwodu obronnego zamku, ale możliwe, że budynek pozostawiał miejsce na chodnik straży w koronie muru, zapewniający możliwość obejścia całego zamku. W jego przyziemiu znajdowało się skierowane na wieżę wejście i dwa okna szczelinowe. Większe otwory okienne zapewne znajdowały się na mieszkalnym piętrze.
Stan obecny
Do czasów obecnych zachowały się dolne partie cylindrycznej wieży o wysokości 12 metrów i niewielkie fragmenty przyziemia budynku mieszkalnego. Na wysokości około 4 metrów dostrzec można relikty portalu wejściowego do wieży, a od strony dawnego wnętrza relikty sklepienia. Wstęp na mocno zalesiony teren ruin zamku jest wolny. Wiedzie do niego ścieżka ze schroniska PTTK Andrzejówka, ale ostatni etap trzeba przebyć na przełaj przez drzewa porastające stok wzniesienia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Adamska D., Błoniewski P., Boguszewicz A., Chorowska M., Dudziak T., Kwaśniewski A., Zamki i dwory obronne na Śląsku, tom 1, księstwo świdnickie, Wrocław 2026.
Boguszewicz A., Corona Silesiae. Zamki Piastów fürstenberskich na południowym pograniczu księstwa jaworskiego, świdnickiego i ziębickiego do połowy XIV wieku, Wrocław 2010.
Chorowska M., Rezydencje średniowieczne na Śląsku, Wrocław 2003.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Rozpędowski J., Zamek Grodno w Zagórzu Śląskim i zamki Nowy Dwór, Radosno, Rogowiec, Wrocław 1960.