Radom – kościół św Jana Chrzciciela

Historia

   Kościół św Jana Chrzciciela powstał między 1360 a 1370 rokiem z fundacji króla Kazimierza Wielkiego. Pierwsza wzmianka o istnieniu parafii pochodzi z 1408 roku. W wiekach XV i XVI do jednonawowego kościoła dobudowano kaplice boczne. Pierwszą z nich była kaplica Świętego Krzyża, drugą kaplica obecnie zwana różańcową (Matki Bożej), ufundowana w 1481 roku przez mieszczanina radomskiego Jana Warcaba. W 1495 dodano kaplicę św Anny, a w 1500 roku kaplicę Baryczkowską. Około połowy XV wieku. wybudowano wieżę, która pełniła również funkcję strażnicy miejskiej. W latach 1630-1633 wzniesiono z fundacji Jana Kochanowskiego, chorążego wielkiego koronnego, późnorenesansową kaplicę.
   Pod koniec XVIII wieku budowla była coraz bardziej zaniedbana, co doprowadziło w 1752 roku do zawalenia sklepienia nawy. W początkach XIX wieku kościół był już poważnie uszkodzony. Jego restaurację podjęto w latach 1817-1838. Podwyższono wówczas ściany nawy, która została nakryta stropem drewnianym, założono nowy dach, podwyższono wieżę i otynkowano elewację. W wyniku tych zmian fasada zachodnia otrzymała wystrój neogotycki. W latach 1881-1889 odrestaurowano i podwyższono o piątą kondygnację wieżę kościoła. W latach 1908-1909 fara została gruntownie przebudowana według projektu architekta Józefa Dziekońskiego w stylu neogotyckim. Zmiany objęły przedłużenie nawy o jedno przęsło w stronę zachodnią, likwidację przybudówek od strony południowej i wzniesienie nawy bocznej oraz nowej zakrystii.

Architektura

   Kościół jest orientowany, pierwotnie był budowlą jednonawową, dopiero na początku XX wieku w drugą nawę przebudowano rząd kaplic po stronie południowej. Średniowieczna budowla była też o jedno przęsło krótsza, przedłużono ją w kierunku zachodnim w latach 1908-1909. Od strony północnej w 1481 roku usytuowane zostały dwa przęsła kaplicy Matki Bożej, która tworzy niejako boczną, trzecią nawę. Od wschodu ulokowane jest nieco węższe, dwuprzęsłowe prezbiterium zamknięte trójbocznie. W jego ścianie północnej ulokowany jest portal z piaskowca pochodzący z początku XVI wieku. Prowadzi on do kwadratowej zakrystii z kruchtą. Obecna jest konstrukcją z początku XX wieku, lecz powstała na miejscu pierwotnej, średniowiecznej. Na jej piętrze znajduje się dawny skarbiec do którego prowadzą schody kamienne z przedsionka. Od strony północno – zachodniej do korpusu i kaplicy dostawiona jest wieża z drugiej połowy XV wieku. U dołu została wzniesiona jako czworoboczna, na górze ośmioboczna, pierwotnie posiadała cztery kondygnacje.
   Prezbiterium pokryte jest sklepieniem sieciowym o profilowanych żebrach wykonanych z cegły, natomiast nawa główna także nakryta jest sklepieniem sieciowym, lecz o żebrach wykonanych z piaskowca. Sklepienie nawy wzorowane jest na sklepieniu prezbiterium. Kaplica Matki Bożej, nawa boczna, zachodnia część nawy i zakrystia posiadają sklepienia kryształowe z początku XX wieku. Kaplica Matki Bożej pierwotnie posiadała płaski, drewniany strop, mieścił się w niej także mały chórek muzyczny ze schodami, które prowadziły na wieżę.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010.
Strona internetowa fara.radom.pl, Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Radomiu – Fara.