Racibórz – kościół św Ducha

Historia

   Kościół św Ducha to świątynia klasztoru dominikanek, założonego w 1306 roku przez księcia raciborskiego Przemysła. Klasztor składał się w początkowej fazie z zabudowań drewnianych i prawdopodobnie małej kaplicy. Dopiero w 1317 roku siostry rozpoczęły budowę nowego kościoła. Początkowo przeszkodą były klęski nieurodzaju i epidemie spowalniające budowę. Kościół wzniesiono dopiero w 1334 roku, gdy konsekrował go biskup wrocławski Nanker. Kaplica klasztorna stała się wówczas książęcą nekropolią. Spoczął w niej m.in. książę Przemysł oraz jego córka Ofka, dominikańska mniszka. Klasztor dominikanek był bardzo bogaty w uposażenia książęce z okresu fundacji oraz majątki zakonnic, które przejmował po ich śmierci.
   Kościół św. Ducha wraz z klasztorem zamknięto podczas sekularyzacji w 1810 roku. Ołtarze, relikwie i wyposażenie trafiło do kilku innych kościołów. W czasach wojen napoleońskich mieścił się tu szpital dla rannych żołnierzy, a w 1821 roku król pruski Fryderyk Wilhelm III przekazał obiekt ewangelikom. W 1911 ewangelicy przenieśli się do nowej świątyni, a stary kościół św. Ducha, który miał być nawet rozebrany. Stał się na szczęście w 1926 roku siedzibą muzeum.

Architektura

   Pierwotny kościół wzorowany był na rozwiązaniach najstarszych świątyń dominikańskich i podporządkowany surowym, XIII-wiecznym przepisom zakonnym. W związku z tym składał się z jednonawowego korpusu nawowego krytego stropem, wydłużonego oraz prostokątnego w planie prezbiterium zakonnego. Charakterystyczny był także początkowy brak wieży
   Pod koniec średniowiecza budowla składa się z prostokątnej nawy oraz węższego, dwuprzęsłowego, zamkniętego prosto prezbiterium, dobudowanego od strony wschodniej. Jeszcze przed 1359 rokiem od strony północnej dobudowano do kościoła kaplicę św. Dominika. Z tego samego czasu pochodzi wieża przylegająca do południowo-zachodniego narożnika kościoła. Do kościoła od północy przylega rząd przybudówek, będących pozostałościami dawnego klasztoru zaadaptowanymi obecnie na klatkę schodową oraz pomieszczenie muzealne.
   Wnętrze prezbiterium kryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym, a nawa stropem belkowym. W górnej części ściany wschodniego prezbiterium zachował się trójdzielny otwór okienny zamknięty łukiem ostrym z oryginalnym kamiennym laskowaniem i maswerkiem.

Stan obecny

   Obecnie fasada zachodnia kościoła jest częściowo niewidoczna z uwagi na dobudowaną na przełomie XIX i XX wieku kamienicę. Natomiast wnętrze kościoła jest znacząco przekształcone wskutek adaptacji na sale ekspozycyjne i podzielone na dwie kondygnacje. W budowli mieści się dziś muzeum miejskie. Posiada ono cztery główne działy: Archeologii, Etnografii, Historii, Sztuki i Rzemiosła Artystycznego oraz działy pomocnicze: Oświatowy i Administracyjny, a także pracownie: fotograficzną i techniczną.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.
Strona internetowa goraciborz.pl, Kościół Św. Ducha (obecnie Muzeum).
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół dominikanek pw. Św. Ducha, ob. Muzeum.