Pułtusk – zamek biskupi

Historia

Pułtusk już prawdopodobnie od XII wieku stanowił posiadłość biskupów płockich, którzy w XIII wieku wznieśli gród, przekształcany następnie od końca XIV wieku w murowany zamek. W XVI wieku biskup Rafał Leszczyński rozpoczął przekształcanie średniowiecznego zamku w rezydencję renesansową, co kontynuowali jego następcy, zwłaszcza Andrzej Krzycki i Piotr Myszkowski. Zamek uległ poważnym zniszczeniom w połowie XVII wieku, gdy trwały o niego walki pomiędzy wojskami Stefana Czarneckiego i Szwedami. Kolejne zniszczenia przyniosła III wojna północna, podczas której w 1703 roku zamek zajęły wojska szwedzkie. Zamek odbudowano w stylu barokowym, budując także w tym stylu kaplicę zamkową. Po zniszczeniach w czasie insurekcji kościuszkowskiej, został pod koniec XVIII wieku przebudowany w stylu klasycystycznym przez biskupa Krzysztofa Hilary Szembeka. Podczas wojen napoleońskich ponownie był uszkadzany, gdy wykorzystywano go jako lazaret wojskowy. W 1866 roku Rosjanie zarekwirowali zamek biskupom i następnie umieścili tam żandarmerię i szpital. Podczas walk w zimie 1945 roku zamek spłonął. Odbudowany został w latach 1976-1989 z nowym skrzydłem i stylizowaną wieżą.

Architektura

Zamek położony był na wzgórzu w południowej części miasta, od którego oddzielony był nawodnioną fosą. Początkowo powstała czworoboczna wieża oraz przylegający do niej od północnego – wschodu dom. W połowie XV wieku wzniesiono na miejscu wałów obwód murów obronnych, a w zachodniej części wzgórza główny dom mieszkalny, zwany Dużym. Był on na planie wydłużonego prostokąta, jednotraktowy, podpiwniczony i jednopiętrowy. Odcinek kurtyny z dwoma arkadami łączył na wysokości piętra Dom Duży z wieżą. Luźna zabudowa gospodarcza przylegała do północnego i wschodniego odcinka murów obwodowych. Brama znajdowała się od strony miasta. Wzmocniono ją później dwoma półcylindrycznymi basztami.

Stan obecny

Zamek w swym obecnym wyglądzie całkowicie zatracił pierwotne, średniowieczne cechy stylowe. Mieści się w nim zespół hotelowo-rekreacyjny Dom Polonii.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010.