Przeworsk – bazylika Ducha Świętego

Historia

   Kościół wraz z położonym obok klasztorem Bożogrobców został ufundowany w 1394 roku przez właściciela Przeworska Jana z Tarnowa. Dokładna data budowy jest nieznana, często podawany  rok 1430 nie jest pewny. Wiadomo jedynie, iż budowę rozpoczęto w niedługim czasie po fundacji, a zakończono przed 1472. Murowany budynek klasztorny zbudowano prawdopodobnie wkrótce po wzniesieniu kościoła.
   W XVIII wieku do kościoła dobudowano barokową kaplicę i połączono go piętrowym krytym przejściem z klasztorem. Przekształcono także okna oświetlające nawę główną świątyni. Przed połową XIX wieku wzniesiono budynki gospodarcze klasztoru, a teren kościelny odgrodzono od strony miasta murem z budynkiem bramnym.
   W 1819 nastąpiła kasata klasztoru miechowskiego, który obsadzał stanowiska prepozytów w Przeworsku. Po śmierci ostatniego prepozyta przeworskich bożogrobców, w 1846 roku parafię przejęła diecezja. Istotną zmianę w wyglądzie kościoła przyniósł remont dachu, który został znaczne obniżony w 1845 roku. Także na początku XX wieku przeprowadzono przy kościele szereg prac remontowo-budowlanych. Zlikwidowano południową kruchtę, a po obu stronach wieży dostawiono dwie neogotyckie przybudówki. Dach nad południową nawą boczną obniżono i zmieniono z powrotem na ostrołukowe okna oświetlające nawę główną. Większe prace konserwatorskie przy zespole przeprowadzono w latach 60-tych XX wieku i kompleksowo od 1998 roku.

Architektura

   Kościół został zbudowany z cegły, częściowo zendrówki układanej we wzory krzyżowe, a w wieży także rombowe. Fundamenty, cokół oraz niektóre detale architektoniczne wykonane zostały z kamienia. Jest to budowla gotycka w formie bazyliki, o prostokątnym, trójnawowym, czteroprzęsłowym korpusie i wydłużonym, trójprzęsłowym prezbiterium zakończonym od strony wschodniej pięciobocznie. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia ze skarbcem. Po zachodniej stronie dostawiona została czworoboczna wieża z kruchtą w przyziemiu. Pierwotny dach kościoła sięgał niemal korony murów wieży, jego ślady są widoczne na jej wschodniej ścianie. Prezbiterium zostało opięte przyporami. W górnej kondygnacji ścian arkadowych od południa znajdują się cztery ostrołukowe okna, a od północy cztery ostrołukowe blendy. W prezbiterium i nawie zastosowano sklepienia gwiaździste, w nawach bocznych na przemian krzyżowe i gwiaździste. W zakrystii i skarbcu wykonane zostały sklepienia sieciowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego