Prandocin – kościół św Jana Chrzciciela

Historia

   Kościół w Prandocinie wzniesiono w pierwszej ćwierci XII wieku, a jego fundatorem był prawdopodobnie protoplasta rodu Odrowążów, komes Prandota Stary. Najstarsza wzmianka źródłowa pochodzi z 1222 roku i mówi o przekazaniu przez biskupa krakowskiego Iwona prawa patronatu nad kościołem klasztorowi cysterskiemu w Mogile. W XV wieku dokonano przebudowy w wyniku której rozebrano apsydę prezbiterialną, a z uzyskanego materiału rozbiórkowego wzniesiono nowy, gotycki chór. Kolejne przebudowy kościół przeszedł w XVII i XVIII wieku. Dobudowano wtedy zakrystię oraz zachodnią kruchtę.

Architektura

   Kościół powstał jako budowla jednonawowa z bardzo krótkim i węższym od nawy prezbiterium, zakończonym od wschodu apsydą. Druga apsyda zamykała kościół od zachodu, a nad nią wznosiła się wieża. Apsyda ta otwierała się na nawę emporą wspartą na dwóch arkadach spoczywających na środkowej kolumnie.
   Od XV wieku prezbiterium posiadało zakończenie ścianą prostą i narożnymi uskokowymi przyporami. Ne ścianach zewnętrznych pierwotnie znajdowały się podziały lizenowe i fryz arkadkowy obiegający nawę i zachodnią apsydę.
   Wyróżnikiem romańskiej budowli była znakomita jakość kamieniarki, szczegóły ornamentalne i bogaty program przestrzenny: układ dwuchórowy, emporę zachodnią, wieżę. Na portalu zachowały się ślady pierwotnej polichromii w kolorach czerwonym, niebieskim i zielonym. Świadczy to o barwności architektury romańskiej w jej oryginalnym wyglądzie.

Stan obecny

   Z pierwotnej romańskiej budowli przetrwała do dzisiaj nawa z dwupoziomową apsydą zachodnią oraz pozbawiona górnej kondygnacji wieża, przy czym otwory okienne nawy zostały przekształcone w okresie nowożytnym. Po emporze w zachodniej części nawy zachowały się ślady w postaci resztek przyściennych półkolumn i kolumny,  na której spoczywały arkady, obecnie ustawione w pobliżu kościoła przy murze cmentarnym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Sztuka polska przedromańska i romańska do schyłku XIII wieku, red. M. Walicki, Warszawa 1971.
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
Świechowski Z., Sztuka romańska w Polsce, Warszawa 1990.

Strona internetowa zabytkowekoscioly.net, Prandocin, kościół św. Jana Chrzciciela.