Prabuty – miejskie mury obronne

Historia

   Mury obronne w Prabutach (Riesenburg) wzniesiono w XIV wieku, zapewne niedługo po przyznaniu praw miejskich przyzamkowej osadzie, co nastąpiło między 1305 a 1321 rokiem. W 1375 roku mogły zostać uszkodzone w trakcie wielkiego pożaru miasta, zaś w 1410 roku zniszczenia w mieście spowodowały wojska polsko Władysława Jagiełły oraz w 1414 roku oddziały Zygmunta Korybutowicza. W 1454 roku miasto przystąpiło do Związku Pruskiego, podobnie jak biskup Kaspar Linke, ale po klęsce polskiej pod Chojnicami przeszło z powrotem pod władzę Zakonu. Ostatecznie weszło w skład królestwa polskiego po podpisaniu drugiego pokoju toruńskiego w 1466 roku. Rozwijając się pod nowym berłem, w 1519 roku mieszczanie wraz z biskupem Hiobem von Dobeneck skapitulowali przed wojskami polskimi, zaś dwa lata później w Prabutach prowadzono rozmowy pokojowe polsko – krzyżackie. W XVII wieku miasto gnębione było epidemiami, pożarami i kontrybucjami nakładanymi przez Szwedów, co przyczyniło się do upadku gospodarczego i wieloletnich zaniedbań prac remontowych nad obwarowaniami. Od XVIII wieku podupadłe i anachroniczne już obwarowania były stopniowo rozbierane.

Architektura

   Otoczone obwarowaniami miasto otrzymało w miarę regularny, zbliżony do owalu obrys, dostosowany do formy terenu, ograniczonego od zachodu jeziorem Liwieniec. Pośrodku umieszczony został kwadratowy rynek, położony nieco na wschód od głównej osi miasta i ujęty dwoma równoległymi ulicami zbiegającymi się przy bramie wjazdowej. W północno – zachodnim narożniku w obręb fortyfikacji włączony został zamek biskupi, oddzielony od miasta fosą. W pobliżu murów obronnych, choć oddzielony działką zabudowy, znajdował się kościół parafialny z masywną wieżą przy prezbiterium, a sam ciąg obwarowań wzmacniały liczne czworoboczne baszty, początkowo zapewne otwarte od strony miasta.
   Do miasta prowadziły trzy bramy: Kwidzyńska zwana również Szpitalną od południa, Wysoka od północy i Królewiecka. Istniała jeszcze furta w zachodnim ciągu muru zwana niekiedy bramą Garncarską. Brama Kwidzyńska wymurowana została z cegły i oparta na planie kwadratu o boku około 8,5 metra. Jej elewacje ozdobiono tynkowanymi blendami. Poniżej umieszczono ostrołukowy otwór bramny z przejazdem przesklepionym krzyżowo.

Stan obecny

   Do dziś jedynym zachowanym elementem średniowiecznych obwarowań Prabut jest brama Kwidzyńska i przylegający do niej od strony wschodniej fragment gotyckiego muru. W wieży bramnej mieści się sala wystawowa z ekspozycją pamiątek, obrazów, grafik i odznaczeń, związanych z historią Prabut oraz drugie pomieszczenie ze zbiorami oraz makietą dawnego zamku biskupiego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Czubiel L., Domagała T., Zabytkowe ośrodki miejskie Warmii i Mazur, Olsztyn 1969.
Strona internetowa kwidzynopedia.pl, Prabuty.