Pożarzysko – kościół św Józefa

Historia

   Najstarsze wzmianka o kościele w Pożarzysku pojawiła się w 1200 roku (ecclesia de Posaritsch), jednak nie wiadomo o nim w tym okresie nic poza faktem, że został ufundowany przez ród rycerski Ilikowiców. Budowa kościoła przeprowadzona została najwcześniej w połowie XIII wieku. Na początku XVII wieku został przebudowany, lecz już kilkadziesiąt lat później ucierpiał w trakcie wojny trzydziestoletniej. W 1852 roku świątynia została gruntownie wyremontowana, niestety w trakcie tych prac średniowieczną południową kaplicę zastąpiono nową, neogotycką. W trakcie II wojny światowej w 1945 roku wieża kościelna stanowiła punkt obserwacyjny dla artylerzystów niemieckich. Wskutek wymiany ognia artyleryjskiego i ataków lotnictwa radzieckiego, uszkodzone zostało pokrycie dachowe i mury kościoła. Brak należytej troski o świątynię po zakończeniu wojny, doprowadził do jej ruiny. Dopiero w latach 1974-1976 kościół został odbudowany.

Architektura

   Kościół zbudowany został z łamanego granitu, uzupełnianego w narożach większymi ciosami. Pierwotnie składał się z prostokątnego w planie korpusu nawowego o wielkości 17,9 x 9,2 metra, nietypowo flankowanego od północy i południa przez dwie półkoliste kaplice. Po stronie wschodniej usytuowano węższe od nawy, czworoboczne (kwadratowe) prezbiterium o wymiarach 7,7 x 6,9 metra. W późniejszym okresie średniowiecza dobudowana została także od północy zakrystia.
   Oświetlenie średniowiecznego kościoła zapewniały trzy ostrołuczne i wypełnione maswerkami okna w prezbiterium (jedno trójdzielne od wschodu oraz po jednym dwudzielnym od północy i południa) oraz dwa okna w nawie (po jednym od północy i południa). Po jednym dodatkowym otworze znajdowało się w każdej kaplicy. Wszystkie okna były zamknięte ostrołucznie, przy czym te w nawie i kaplicach były wyraźnie węższe i mniej ozdobne.
   Do środka nawy wiodły dwa wejścia. Południowy portal uzyskał formę ostrołukową, uskokową, z trzema parami kolumienek z wczesnogotyckimi głowicami kielichowymi zdobionymi motywami roślinnymi i bazami częściowo zagłębionymi w teren. Portal północny utworzono także jako ostrołukowy, uskokowy, z profilowanymi ościeżami. Wewnątrz nawę pokrywał płaski strop, a prezbiterium sklepienie krzyżowo-żebrowe wsparte na prostych, gładkich wspornikach.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych ze średniowiecznej budowli zachowało się w pełni prezbiterium wraz ze sklepieniem wewnątrz oraz nawa z kaplicą północną. Spośród detali architektonicznych wrażenie robi zwłaszcza bogaty jak na wiejskie świątynie farne portal południowy. Portal północny jest dziś zamurowany, zaś oryginalna kaplica południowa została zastąpiona neogotycką wieżą.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku (miejscowości P-S), Wrocław 1994.

Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa um.zarow.pl, Kościoły i kaplice w gminie Żarów.