Poręba Wielka – kościół św Bartłomieja

Historia

   Późnogotycki kościół św Bartłomieja wybudowany został na początku XVI wieku, we wsi powstałej prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku w dobrach cysterskich. Jeszcze w tym samym stuleciu Poręba Wielka odebrana została zakonowi przez Ludwika Węgierskiego i przekazana przez króla w dzierżawę. Należała do rodziny Ratołdów, następnie Pieniążków, a od 1590 roku dzierżawę przejęli Lubomirscy, w czasach których właśnie zbudowano obecny kościół. Wieżę dobudowano do niego w 1644 roku. Od 1710 roku Poręba Wielka przeszła na własność rodziny Sanguszków, a w 1760 roku nabyła je rodzina Wodzickich, których własnością była aż do 1945 roku.

Architektura

   Orientowany kościół składa się z trójbocznie zamkniętego prezbiterium oraz szerszej, dłuższej i nieco wyższej nawy na planie prostokąta. Są  one konstrukcji zrębowej, częściowo oszalowane deskami o ciemnej barwie i pobite gontem. Do ścian kościoła przylegają dookolne otwarte soboty o wydatnych gontowych dachach, a od północy do prezbiterium przystawiono zakrystię. Nawę i prezbiterium nakrywają oddzielne dachy wielopołaciowe o różnej wysokości kalenicy. Wieża przylega do nawy od strony zachodniej. Jest konstrukcji słupowej, posiada na górze izbicę i zwieńczona jest ostrosłupowym hełmem.
   Wewnątrz kościoła zastosowano późnogotyckie portale z nadprożami wyciętymi w tzw. ośle grzbiety i płaskie stropy. Półokrągły łuk tęczowy  otrzymał profilowaną formę i został nadwieszony na kroksztynach (zakończeniach belek stropowych wysuniętych przed lico ściany).

Stan obecny

   Kościół św Bartłomieja jest dziś jedną z najstarszych świątyń na Pogórzu Śląskim. Budowla z zewnątrz zachowała swój późnogotycki charakter w odmianie drewnianego kościoła śląskiego, lecz jej wnętrze i wyposażenie przekształcono w czasach nowożytnych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Brykowski R., Kornecki M., Drewniane kościoły w Małopolsce południowej, Wrocław 1984.

Cisowski B., Duda M., Szlak architektury drewnianej. Małopolska, Kraków 2005.
Strona internetowa malopolska.szlaki.pttk.pl, Kościół św. Bartłomieja Apostoła w Porębie Wielkiej.