Płock – zamek książąt mazowieckich

Historia

Wzgórzu Tumskie w Płocku z uwagi na obronne ukształtowanie oraz dogodne usytuowanie na skrzyżowaniu szlaków handlowych, zasiedlone było już od X wieku. W czasach Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego gród był otoczony drewniano – ziemnymi wałami i posiadał obszerne podgrodzie. U schyłku XIII wieku rozpoczęło się kształtowanie zamku książąt mazowieckich. Prawdopodobnie  Bolesław II mazowiecki zbudował na terenie grodu obronną wieżę-donżon. Gotycki zamek powstał z fundacji Kazimierza Wielkiego w XIV wieku. Do końca XV wieku mieszkali w nim książęta mazowieccy. W XVI stuleciu zamek został przebudowany, a rezydencję władcy przeniesiono na południowy skraj założenia zamkowego, gdzie powstała wydłużona kamienica królewska. Właściwa warownia natomiast od 1538 roku przeszła w ręce benedyktynów, którzy pozostawali tam do 1781 roku. W latach najazdu szwedzkiego obiekt podupadł, a w XVII-XVIII wieku powstał tu zespół barokowego opactwa z kościołem na miejscu południowego skrzydła zamku. Po rozbiorach Polski część murów została rozebrana przez Prusaków. Kolejne przeobrażenia nastąpiły na początku XX wieku.

Architektura

Zamek kazimierzowski składał się z obszernego castrum położonego na dawnym podgrodziu i mniejszego castellum w części północno – zachodniej ulokowanego na dawnym grodzie. Założenie miało kształt nieregularnego półkola, przylegającego prostym odcinkiem do wiślanej skarpy. Główny zespół zamkowy miał formę nieregularnego czworoboku i dwa pierścienie murów obwodowych. Brama znajdowała się w zachodnim odcinku i była poprzedzona mostem nad przekopem. Mur wewnętrzny otaczający właściwy zamek, łączył dwie wieże: Szlachecką na planie czworoboku, a wyżej ośmioboczną, oraz Zegarową ulokowaną w narożniku północnym. Gotycki dom mieszkalny przylegał do załamanego odcinka muru między dwoma wieżami. Pozostałe domy stały wzdłuż kurtyny wschodniej i południowej.

Stan obecny

Obecnie po gruntownej przebudowie i rekonstrukcji w trakcie której uczytelniono starsze relikty, zamek stanowi jedną z ważniejszych atrakcji turystycznych Mazowsza.  Z dawnego średniowiecznego zamku pozostała Wieża Zegarowa, dawna baszta podwyższona i przebudowana około 1492 roku na dzwonnicę katedralną, oraz Wieża Szlachecka obniżona do połowy w XVIII wieku.  Zachował się też fragment muru, do którego przylegało skrzydło klasztoru benedyktynów. Mieści się w nim m.in. Muzeum Mazowieckie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Mazowsza i Podlasia, Warszawa 2010.