Pierzchały – kościół św Małgorzaty

Historia

   Budowę kościoła św. Małgorzaty w Pierzchałach miano rozpocząć w latach 1330-1341 z myślą o osadzeniu przy nim kapituły kolegiackiej. Po przeniesieniu jej w 1343 roku do Głotowa (a w 1347 roku do Dobrego Miasta) prace budowlane kontynuowano, ale przy zmienionych planach, na mniejszą skalę. Budowę zrealizowano w trzech etapach: najpierw wzniesiono prezbiterium, następnie nawę i na końcu zakrystię. Na początku XV wieku dostawiono do nawy kaplicę od północy, a na przełomie XIV i XV wieku wieżę od strony zachodniej, nadbudowaną następnie w początkach XVI stulecia i podwyższoną w konstrukcji drewnianej w 1770 roku. W XVIII wieku powstała kruchta od strony południowej.
   W 1894 roku kościół poddany był renowacji, po której dotrwał do końca drugiej wojny światowej. Niestety w 1945 roku została częściowo zniszczony, między innymi utracił cały bogaty wystrój wnętrza. W latach 1959-1960 budynek zaadoptowano na magazyn, usunięto zrujnowaną kaplicę i kruchtę, rozebrano pozostałości szczytów i drewnianą część wieży. Nawę i prezbiterium nakryto jedynie prowizorycznie, a ich wnętrza przedzielono na kondygnacje stropami. Po likwidacji PGR-ów, w 1992 roku kościół przekazano archidiecezji warmińskiej, a trzy lata później podjęto decyzję o jego odbudowie. Po kilku latach prac rekonstrukcyjnych kościół został ponownie konsekrowany w 1999 roku.

Architektura

   Kościół wzniesiono na planie trójprzęsłowego, jednonawowego prostokąta, bez wydzielonego zewnętrznie z bryły prezbiterium. Po stronie zachodniej usytuowano nieco szerszą od nawy czworoboczną wieżę z kruchtą w przyziemiu, murowaną na dwóch dolnych kondygnacjach, wyżej konstrukcji drewnianej. Po stronie północnej korpusu dostawiono kaplicę przy zachodnim przęśle oraz zakrystię przy przęśle wschodnim. Wejście umieszczono w ostrołukowym, uskokowym portalu w fasadzie zachodniej wieży, której elewacje podzielone zostały wąskimi blendami zamkniętymi łukiem odcinkowym. Dla odmiany wschodnią ścianę oraz szczyty korpusu i półszczyt zakrystii udekorowano blendami ostrołucznymi. Elewacje korpusu ozdobione zostały również tynkowanym fryzem podokapowym. Wschodnią i południową część kościoła wzmocniono uskokowymi przyporami, dzięki czemu wewnątrz założyć można było sklepienia krzyżowo – żebrowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kościoły i kaplice archidiecezji warmińskiej, tom 1, red. B.Magdziarz, Olsztyn 1999.

Strona internetowa leksykonkultury.ceik.eu, Kościół pw. św. Małgorzaty w Pierzchałach.