Papowo Biskupie – zamek krzyżacki

Historia

    Zamek wzniesiono w latach 80-tych XIII wieku, był on jednym z pierwszych regularnych zamków konwentualnych zakonu krzyżackiego. Do 1410 roku znajdowała się tutaj siedziba niewielkiego komturstwa. Za wyborem Papowa przemawiały zdecydowanie względy ekonomiczne i obronne. Wokół wsi rozciągały się rozległe dobra o urodzajnych glebach, a sama wieś rozciągała się na brzegu jeziora. Wokół zamku uprawiano zboża, hodowano bydło, owce i konie.
   Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku na krótko zamek obsadziło rycerstwo polskie. Po wycofaniu wojsk polskich zlikwidowano mieszczące się w Papowie komturstwo, a warownia stała się siedzibą wójta krzyżackiego. W 1411 roku polski rycerz Janusz Brzozogłowy najechał Papowo, co spowodowało zniszczenia na przedzamczu. Ponownie zamek został zniszczony w trakcie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1454-1466. W 1454 roku ponownie został zajęty przez Polaków i odzyskany przez Krzyżaków dopiero po czterech latach. W kilka miesięcy później wojska polskie pod dowództwem Piotra z Szamotuł szturmem zdobyły zamek, który splądrowano i podpalono.
    W 1466 roku Papowo Biskupie zostało włączone do Królestwa Polskiego i weszło w skład królewszczyzny. Jego pierwszym starostą został Gabriel Bażyński. W 1505 roku w posiadanie warowni weszli biskupi chełmińscy, którzy użytkowali go do 1772 roku. Wtedy to został im odebrany na mocy decyzji króla pruskiego Fryderyka Wielkiego i zaczął szybko popadać w ruinę. W XIX wieku rozbiórki na materiał budowlany dokonali okoliczni mieszkańcy.

Architektura

    Do budowy zamku posłużył, nietypowo jak na zamki krzyżackie, kamień polny, łamany granit i tylko częściowo gruz ceglany. Założenie powstało na planie kwadratu o boku 40 metrów. Zwarta bryła składała się z czterech dwukondygnacyjnych skrzydeł. W narożnikach mogły się znajdować niewielkie wieżyczki, na co wskazują grubsze w tych miejscach mury. Główne skrzydło zlokalizowane było od północy. Na jego osi znajdowała się brama, poprzedzona szyją. Ponad gospodarczym przyziemiem umieszczono od wschodu kaplicę nakrytą sklepieniem krzyżowo-żebrowym, a po przeciwległej stronie refektarz. Na piętrze skrzydła zachodniego położony był kapitularz, a na parterze kuchnia. W skrzydłach południowym i wschodnim prawdopodobnie znajdowało się dormitorium i pomieszczenia komtura. Dziedziniec o wymiarach 18×18 metra otaczały krużganki. Zamek główny nie posiadał muru wydzielającego parcham, lecz być może krawędzie wzgórza wzmocniono częstokołem.
   Od wschodu i północy do zamku głównego przylegało gospodarcze podzamcze, obwiedzione murem obronnym i fosami. Fosa nie oddzielała jednak przedzamcza od domu konwentu (zamku górnego), znajdowała się tam jedynie szyja bramna. Zabudowa przedzamcza znajdowała się przy północnym murze, gdzie wzniesiono około 9 metrowej szerokości budynek gospodarczy.

Stan obecny

    Do dzisiaj zachowały się ściany obwodowe skrzydła północnego, częściowo wschodniego, zachodniego oraz fragmenty muru przedbramia. Najlepiej zachowane jest skrzydło północne mieszczącego niegdyś kaplicę i kapitularz.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Torbus T., Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach, Gdańsk 2014.
Wasik B., Budownictwo zamkowe na ziemi chełmińskiej od XIII do XV wieku, Toruń 2016.