Oświęcim – klasztor dominikański

Historia

   Dominikanie zostali sprowadzenie do Oświęcimia pod koniec XIII wieku przez księcia cieszyńskiego Mieszka. Na początku XIV wieku rozpoczęli oni budowę kościoła klasztornego oraz zabudowań klauzury, którą kontynuowano w czasach rządów księcia oświęcimskiego Władysława i jego żony Eufrozyny.
   W latach 1608-1610 kościół klasztorny został przebudowywany w stylu renesansowym. Podczas najazdu szwedzkiego z czasów tzw. potopu założenie klasztorne zamieniono na koszary. Po likwidacji klasztoru przez cesarza Józefa II w pierwszej ćwierci XIX wieku, zamieniono go  na magazyn. Budowla popadła w ruinę i została kompletnie zrujnowana.
   W 1895 roku w czasie procesji z okazji Bożego Ciała na ruinach kościoła objawiła się Matka Boska, co stało się impulsem do odzyskania i odbudowy świątyni przez katolicką społeczność miasta. Dawny kościół klasztorny został odrestaurowany przez salezjanów.  W czasie odbudowy prezbiterium zostało zamienione na nawę z uwagi na przebicie nowego wejścia. Od zachodu natomiast w latach 80-tych XX wieku dobudowano nową nawę o tej samej wysokości, częściowo nawiązującą stylowo do dawniejszej części kościoła.

Architektura

   Kościół klasztorny wymurowany został z cegły w południowo – zachodniej części miasta, w pobliżu nadrzecznej skarpy opadającej ku przepływającej na zachodzie Sole. Pierwotnie składała się z kościoła oraz zabudowań klauzury dostawionych do niego od strony południowej.
   Kościół klasztorny otrzymał formę typową dla świątyni zakonów mendykanckich. Pierwotnie składał się z korpusu o pojedynczej, czteroprzęsłowej nawie oraz z węższego, wydłużonego, trójprzęsłowego prezbiterium zamkniętego na wschodzie ścianą ścianą prostą. Kościół na zewnątrz opięty został przyporami, w prezbiterium dwu, a w nawie trójuskokowymi. Ściany prezbiterium między przyporami rozczłonkowane zostały parami ostrołukowych okien z kamiennymi maswerkami. W nawie umieszczono duże okna ostrołukowe, trójdzielne, po jednym pomiędzy dwoma przyporami. Obie części budowli nakryły dachy dwuspadowe. Wewnątrz prezbiterium oddzielone zostało on nawy ostrołukową tęczą i nakryte sklepieniem żebrowym sześciopolowym.
   Zabudowania klauzury otaczały wraz z kościołem umieszczony od południa wirydarz. Ich dokładny układ nie jest znany, można jednak domniemywać, iż powielały najczęściej spotykany układ z kapitularzem w przyziemiu i dormitorium na piętrze skrzydła wschodniego oraz z refektarzem i kuchnią w części południowej. Kapitularz przykryty został dwuprzęśłowym sklepieniem krzyżowo – żebrowym o nieskomplikowanym profilu żeber, z okrągłymi zwornikami i wspornikami o formie ostrosłupa. Pod kapitularzem w którym na codzienne obrady zbierał się cały konwent, znajdowała się krypta.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z dawnego klasztoru dominikańskiego zachował się przebudowany kościół, powiększony o nowożytną część zachodnią, częściowo nawiązującą stylowo do oryginalnej części średniowiecznej. Od starszej, zabytkowej różni się ona między innymi jaśniejszym kolorem cegły. Wewnątrz wystrój i wyposażenie kościoła pochodzą głównie z przełomu XIX i XX stulecia.  Spośród zabudowań dominikańskiej klauzury przetrwał kapitularz, po przekształceniu służący jako wolnostojąca obecnie kaplica św. Jacka, w krypcie której prawdopodobnie pochowali zostali panowie oświęcimscy, m.in. książę Władysław I i jego żona Eufrozyna, fundatorzy klasztoru.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Oświęcimiu.