Ostrzeszów – zamek

Historia

   Źródła pisane łączą powstanie zamku z XIV wiekiem i królem Kazimierzem Wielkim. Wzniesiony dość blisko granicy królestwa, w centrum powiatu posiadającego znaczną samodzielność, był obiektem o funkcjach zarówno obronnych jak i administracyjnych. Być może istniał już w 1337 roku, kiedy to Ostrzeszów wyznaczono na miejsce sądzenia przestępców w układzie zawartym między Kazimierzem Wielkim i Janem Luksemburskim.
   Między 1378 a 1382 rokiem zamek przeszedł w ręce Władysława Opolczyka, lecz niedługo później na skutek walk o rewindykację jego posiadłości, w 1393 roku zajęły go wojska królewskie Władysława Jagiełły. W okresie rządów Opolczyka pojawił się pierwszy znany starosta ostrzeszowski, następni zaś pełnili już swój urząd z ramienia królów polskich. W XV wieku ich jurysdykcji powierzono obszar całego powiatu, a jako iż ich siedzibą był zamek, dokonano jego niewielkiej modernizacji.
   W 1553 roku w Ostrzeszowie powstało starostwo niegrodowe. W XVII wieku po zniszczeniach w czasie najazdu szwedzkiego zamek odbudowano, nie zmieniając jednak charakteru obiektu. W 1755 roku starosta Antoni Stadnicki uporządkował izby służące do przechowywania akt sądowych, zbudował nowy most i oczyścił fosę. Być może wtedy w południowo – wschodnim narożu wzniesiono nowy budynek na planie kwadratu. W końcu XVIII wieku zamek podupadł, opustoszał po 1789 roku, a w XIX stuleciu został częściowo rozebrany.

Architektura

   Zamek wzniesiono na północno – zachodnim skraju miasta, w dolinie niewielkiej rzeczki Strzegowy, na sztucznym nasypie ziemi, być może będącym pozostałością wcześniejszych obwarowań. Był założeniem czworobocznym na planie regularnego prostokąta o wymiarach 27×39 metrów. W narożach mur obwodowy wzmocniony był przyporami, a jego grubość osiągała do 2,2-2,4 metra. Zewnętrzną strefę obrony stanowiła fosa, napełniana wodą rzeki Strzegowy.
   Przed kurtyną południową wysunięta była wieża, do wysokości 11,5 metra czworoboczna (8,4×9,2 metra), a wyżej ośmioboczna. W całości osiągnęła wysokość 23 metrów. Jej wnętrze pierwotnie przedzielone było drewnianymi stropami na sześć kondygnacji, w tym trzema na planie kwadratu o bokach 4 metry i trzema na planie ośmioboku. Najstarsze wejście do wieży znajdowało się na poziomie drugiej kondygnacji, natomiast wyższe piętra przeprute były otworami strzelczymi.
   Na wschód od wieży znajdował się przelot bramny, na osi zaś bramy długi dom o szerokości około 11 metrów. Budynek mieszkalny był podpiwniczony i miał dwie lub trzy kondygnacje wewnątrz których nie odnaleziono gotyckich murowanych podziałów na mniejsze izby. Zapewne wzorem innych budowli tego typu najniższa kondygnacja pełniła rolę gospodarczo – magazynową, a wyższa mieszkalno – reprezentacyjną. Prawdopodobnie dom powstał dopiero w pierwszej połowie XV wieku, na miejscu wcześniejszych zabudowań drewnianych. W tym samym okresie dobudowano jeszcze do zachodniej ściany wieży jednoizbowy dom, wzmocniony narożną przyporą. Prawdopodobnie miał on pełnić rolę budynku bramnego, zaś starszy przejazd bramny zamurowano.

Stan obecny

   Do dziś zachowały się fragmenty muru obwodowego oraz potężna wieża główna zamku. Odrestaurowana i zaadoptowana do celów muzealnych oraz wystawowych, jest ona również punktem widokowym z którego podziwiać można panoramę miasta. Na dziedzińcu zamkowym organizowane są z kolei imprezy plenerowe.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Pietrzak J., Zamki i dwory obronne w dobrach państwowych prowincji wielkopolskiej, Łódź 2003.