Ostrzeszów – kościół Matki Boskiej Wniebowziętej

Historia

   Drewniany kościół farny powstał w XIII wieku, zaraz po założeniu miasta. Obecne prezbiterium i zakrystię wzniesiono około 1337 roku, a niezbyt dużą nawę dostawiono w XV wieku. Świątynia podobno powstała z fundacji króla Kazimierza Wielkiego, który w 1353 roku ofiarował ostrzeszowskiej farze dochody z cła.
   Kościół doznał zniszczeń w wyniku pożaru z końca XV wieku i najazdu szwedzkiego w połowie XVII wieku. Wyremontowano go w latach 1721-1723, następnie renowację przeprowadzono w XIX wieku, kiedy to do nawy dobudowano pierwszą kruchtę. Druga dostawiona została w roku 1948.

Architektura

   Kościół powstał jako budowla ceglana, składająca się z krótkiego korpusu nawowego o dwóch nawach, węższego, zamkniętego wielobocznie prezbiterium oraz przystawionej do niego od północy zakrystii. Budowlę pokryły dachy dwuspadowe oraz nad zakrystią daszek pulpitowy. Charakterystyczną cechą kościoła było skrzywienie osi długiej jego nawy w stosunku do prezbiterium, wynikające być może z jej późniejszej dobudowy (choć przeczy temu przewiązanie murów). Zewnętrzne ściany kościoła wzmocnione zostały trójuskokowymi przyporami, pomiędzy którymi przepruto wysokie i wąskie, ostrołukowe okna. Zachodnią fasadę ozdobił trójkątny szczyt wypełniony smukłymi, ostrołukowymi blendami (obecnie zamurowanymi), poniżej którego przepruto dwa okulusy.
   Wewnatrz prezbiterium zwieńczono sklepieniem krzyżowo – żebrowym, natomiast korpus przykryto jedynie płaskim, drewnianym stropem, choć istniejące ślady wskazują na istnienie lub planowanie sklepień krzyżowych (mogły one zostać zniszczone w trakcie pożaru z XV wieku). Strop podtrzymywany był jednym, stojącym pośrodku filarem. Nad zakrystią założono sklepienie kolebkowe.  Na jej piętrze pierwotnie znajdowała się empora, dostępna za pośrednictwem zewnętrznych schodów.
  Zarówno w prezbiterium jak i w korpusie ściany  podzielono lizenami. Te znajdujące się w chórze otrzymały delikatniejszą formę i (podobnie jak w farze w Stawiszynie) osadzono je na gzymsie odsadzki, wymurowanym z ukośnie położonych cegieł, którym wyraźnie zaznaczono odrębność dolnej części muru. Żebra oparto na lizenach dość nieporadnie, psując nieco efekt wizualny. W korpusie szersze i masywniejsze lizeny podcięto oraz podwieszono na gładkiej płaszczyźnie, tak że tylko ich podwieszenie umownie rozdzieliło ściany horyzontalnie.

Stan obecny

   Kościół uniknął większych przekształceń nowożytnych, nie zachowały się jedynie, prawdopodobnie zniszczone jeszcze w średniowieczu, sklepienia korpusu nawowego. Budowla wiele by zyskała gdyby poddać renowacji fasadę zachodnią, odsłonić zamurowane blendy i dwa okulusy oraz usunąć nowożytną zakrystię. Druga nowożytna kruchta nieco przysłania elewację południową kościoła. Wewnątrz znajdują się fragmenty średniowiecznych fresków z końca XIV wieku, zachowane w prezbiterium. W nawie znajdują się malowidła z początku XVI stulecia.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kowalski Z., Gotyk wielkopolski. Architektura sakralna XIII-XVI wieku, Poznań 2010.

Maluśkiewicz P., Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, Poznań 2008.
Strona internetowa zabytek.pl, Zespół kościoła par. pw. Wniebowzięcia NMP Ostrzeszów.