Osiek – kościół św Andrzeja

Historia

   Kościół św. Andrzeja wzniesiony został w latach 1538–1549 na miejscu wcześniejszej budowli. Nie jest wykluczone, że jego fundatorem był Seweryn Boner. W latach 1610–1617 została dobudowana od zachodu wieża, a w 1732 roku dotychczasowa murowana zakrystia została zastąpiona nową, drewnianą, z kolei do ścian nawy i prezbiterium dostawiono soboty. W 1802 roku spaleniu uległa wieża w wyniku uderzenia pioruna. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności pożar nie rozprzestrzenił się na całość budowli.
   Świątynia przestała być użytkowana w 1908 roku, gdy funkcję kościoła parafialnego przejął nowy budynek. Początkowo zabytkowy kościół miał ulec rozebraniu, jednak nie zgodził się na to konserwator zabytków oraz pan na włościach w Osieku, Oskar Rudnicki, którzy przeznaczyli niezbędne środki na jego konserwację. Gruntowny remont nastąpił w latach 1970–1975, a odnowienie wnętrza i wyposażenia w latach 90-tych XX wieku.

Architektura

   Kościół został zbudowany w konstrukcji zrębowej, oprócz wieży, która otrzymała konstrukcję słupowo-ramową. Konstrukcja zrębowa w późnogotyckich kościołach z rejonu Małopolski była kształtowana w charakterystyczny sposób, nieznacznie zwężając się ku górze poszczególnych wieńców. Sposób ich łączenia w narożach był zróżnicowany, ale zawsze towarzyszył im tzw. kryty czop, czyli element usztywniający dodatkowo samo wiązanie. Był to podstawowy czynnik wyróżniający wczesnośredniowieczną, prymitywną konstrukcję od stosowanej przez zawodowych cieśli z okresu dojrzałego gotyku.
   Budowla pierwotnie składała się z czworobocznej, zbliżonej do kwadratu nawy oraz węższego, wielobocznie zamkniętego prezbiterium znajdującego się we wschodniej części kościoła. Od północy przystawiono do niego nowożytną zakrystię. Całość przykrył gontowy, dwukalenicowy dach, co było bardziej charakterystyczne dla drewnianych kościołów typu śląskiego, niż małopolskiego. Nawę i prezbiterium otoczono otwartymi sobotami o wydatnym gontowym zadaszeniu.
   Położona w zachodniej części kościoła wieża otrzymała pochyłe, oszalowane ściany. W jej środkowej części wystawiono siodłowy daszek, u góry zwieńczono zaś izbicą a wyżej ostrosłupowym hełmem, który dawniej był iglicowy z czterema towarzyszącymi narożnymi wieżyczkami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Brykowski R., Drewniana architektura kościelna w Małopolsce XV wieku, Warszawa 1981.
Brykowski R., Kornecki M., Drewniane kościoły w Małopolsce południowej, Wrocław 1984.
Cisowski B., Duda M., Szlak architektury drewnianej. Małopolska, Kraków 2005.

Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.