Orneta – bazylika św Jana

Historia

Budowa kościoła rozpoczęła się w czasie urzędowania biskupa warmińskiego Hermana z Pragi w pierwszej połowie XIV wieku. Jego konsekracja odbyła się pod przewodnictwem biskupa warmińskiego Henryka III Sorboma w 1379 roku. Od końca XIV wieku rozpoczęto dostawianie do naw bocznych tej samej wysokości kaplic, szeroko otwartych do wnętrza naw bocznych. W sumie powstało ich dziesięć. W 1494 roku kościół został ponownie konsekrowany. Nadano mu wtedy wezwanie świętych Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty. Od XVI wieku jego wygląd zewnętrzny nie ulegał już większym zmianom. Świątynia była remontowana w 1525 roku, po zakończeniu wojny polsko-krzyżackiej. Mur został wtedy ozdobiony ceramiką ceglaną i zostały dobudowane szczyty kaplic. Około 1900 roku świątynia została dokładnie wyremontowana, jakkolwiek bez znaczących zmian konstrukcyjnych.

Architektura

Jest to budowla orientowana, wybudowana w stylu gotyckim z cegły. Posiada kształt trójnawowej, czteroprzęsłowej bazyliki, bez wydzielonego prezbiterium. Nawa główna jest w nim znacznie podwyższona w stosunku do obu naw bocznych. Po stronie zachodniej znajduje się wieża o wysokości 45 metrów z wejściem głównym, wybudowana na planie kwadratu i wtopiona w korpus główny. Z jej lewej i prawej strony mieszczą się dwie większe, kaplice na planie kwadratu. Od wschodu i zachodu ściany zewnętrzne są opięte przyporami, w których są wkomponowane mniejsze kaplice, co sprawia wrażenie istnienia czwartej i piątej nawy. Świątynia posiada obecnie osiem kaplic. Nad elewacjami wybudowane są rzędy szczytów bocznych zakończonych sterczynami o czworokątnym trzonie. Załamania dachowe kaplic posiadają daleko wysunięte „rzygacze” wody. Zewnętrzne ściany są udekorowane szerokim ceglanym fryzem z cegły o kilku strefach, z płaskorzeźbami głów męskich i kobiecych. Wnętrze kościoła jest nakryte sklepieniem gwiaździstym. W różnych miejscach świątyni zachowały się malowidła ścienne w stylu gotyckim z XIV-XVI wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2016.

Strona internetowa leksykonkultury.ceik.eu, kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Ornecie.