Opole – miejskie mury obronne

Historia

    Murowane obwarowania zaczęto wznosić w Opolu na miejscu starszych drewniano – ziemnych, prawdopodobnie za panowania księcia Bolesława I około 1285 roku. Jednak pierwsza wzmianka o funkcjonującym murze obronnym pochodzi dopiero z 1391 roku. W 1395 roku król polski Władysław Jagiełło oblegał zamek i miasto należące do Władysława Opolczyka, gdzie bronili się jego bratankowie. Miasto oblegały też wojska Kazimierza IV Jagiellończyka w 1474 roku za poparcie udzielone przez Mikołaja I opolskiego królowi węgierskiemu Maciejowi Korwinowi.
   W 1497 roku po przewiezieniu przez Bramę Mikołajską zwłok księcia Mikołaja II, ściętego na mocy wyroku sądu na rynku w Nysie, bramę zamurowano.
   W 1578 roku ze względu na niebezpieczeństwo tureckie dokonano ostatnich większych remontów obwarowań, rozbudowano również bramy miejskie o szyje i budynki przedbramia. W 1583 i rok później dokonano naprawy paru baszt, lecz część zrujnowanego już muru musiała być także łatana zwykłym płotem. W 1588 roku ganek obrońców na murach pokryto gontem, a w 1591 roku baszty dachówką. Te ostatnie remonty na niewiele jednak się zdawały, gdyż jak podają źródła z 1602 roku, przez wyłomy w murach swobodnie przechodzili włóczędzy.
   Tragicznym okresem dla miasta była wojna trzydziestoletnia. Wpierw miasto złupiły wysłane na odsiecz Wiednia najemne oddziały lisowczyków, następnie w 1642 roku Szwedzi walczący z Habsburgami. W końcu XVIII wieku w związku z rozwojem techniki wojennej średniowieczne obwarowania utraciły swoje znaczenie militarne i zostały wyburzone w latach 1819 – 1848.

Architektura

    Średniowieczne Opole miało kształt zbliżony do prostokąta o zaokrąglonych narożnikach, w zachodniej części dopasowanego do linii rzeki Młynówki. Obwód murów obronnych obejmował średniowieczne miasto lokacyjne o wielkości 16 ha, był to więc jeden z najobszerniejszych organizmów miejskich Górnego Śląska. Mur wykonany w technice opus emplectum posiadał 2,3 do 3,25 metra grubości i 6,6 do 7,5 metra wysokości. Obserwowane różnice w budowie nawet sąsiadujących ze sobą fragmentów wynikają zapewne z budowy odcinkami, być może przez różne grupy murarzy, a nie z wyraźnych różnic chronologicznych. Mur zwieńczony był blankami za którymi znajdował się chodnik dla obrońców. W punktach newralgicznych wzmocniony był bartyzanami, a całość pierścienia obwarowań wzmocniono szesnastoma basztami.
    Do Opola prowadziło pięć bram. Od południa Brama Bytomska zwana też Krakowską, od wschodu Brama Górna zwana także Gosławicką, od północy Biskupia zwana też Groszowicką lub Mikołajską, oraz od zachodu Odrzańska (Wrocławska) i Zamkowa. Brama Odrzańska miała plan prostokąta o wymiarach 8 x 9 metrów z przejazdem o szerokości 3,75 metra. Porównując plan Bramy Odrzańskiej z widokami innych bram miejskich wydaje się, że wzniesiono je pierwotnie w analogicznej formie. W późniejszym okresie bramę Bytomską wzmocnił barbakan, a brama Biskupia została zamurowana w 1497 po przewiezieniu przez nią zwłok księcia Mikołaja II. Poza bramą Bytomską również kolejne bramy miejskie rozbudowano później o krótkie szyje i budynki przedbramia.
    Za murami miasto obiegała szeroka i głęboka fosa. W swym północnym odcinku miała od 16 do 18 metrów szerokości i nawet 5 metrów głębokości. Pomiędzy linią muru a brzegiem fosy pozostawiono szerokie na ponad 12 metrów przedpole. Na odcinku od Młynówki do baszty Wilk biegła wtórna, podwójna linia muru obronnego oraz druga linia fosy.

Stan obecny

    Najlepiej zachowane fragmenty murów obronnych podziwiać można jedynie na terenie klasztoru sióstr Notre Dame oraz częściowo zrekonstruowane przy katedrze. Na terenie klasztornym stoi do dzisiaj tzw. baszta Wilcza, a obok katedry odbudowano tzw. basztę Rybacką.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne od Opola do Żywca, Warszawa 2014.

Strona internetowa skladnica-gornoslaska.pl, Miasto Opole i mury obronne.