Opoczno – zamek i miejskie mury obronne

Historia

    Mury obronne i zamek w Opocznie zostały wzniesione bezpośrednio po lokacji miasta w 1365 roku w ramach programu budowy nowego ośrodka. Prócz obwarowań zbudowano w tym samym czasie także kościół parafialny. Opoczno należało do grupy miast nowo zakładanych z inicjatywy Kazimierza Wielkiego. Zamek przeznaczony był na rezydencję starosty królewskiego zarządzającego okolicznymi dobrami monarchy oraz okazjonalnie miejscem, w którym zatrzymywał się król podczas podróży przez kraj. Zamek wzmiankuje się jako uszkodzony w XVI wieku, co być może było związane z wcześniejszym pożarem miasta. W tymże stuleciu mury obronne były utrzymywane, o czym świadczy przywilej z 1550 roku przeznaczający część dochodów na naprawę obwarowań. Uległy one zapewne zniszczeniom, podobnie jak zamek, podczas szturmu miasta w czasie wojny szwedzkiej 1655 roku. W XVII wieku miasto fortyfikowało się w obawie przed Tataram i Turkami, ale zakres prac nie jest znany. Zapewne mury nie były później remontowane, niemniej w XIX wieku zachowane były jeszcze znaczne odcinki. W tymże stuleciu nastąpiły w mieście prace regulacyjne, które przyczyniły się do rozbiórki murów obronnych. Rysunki z lat 1844-1846 wykonane przez Stanisława Chrząńskiego wskazują, że zamek był już wtedy ruiną.

Architektura

    Obwód murów obronnych zakreślał kształt prostokąta, prawdopodobnie z zaokrąglonymi narożnikami północnym i wschodnim. Powierzchnia miasta w murach wynosiła niecałe 6 ha, długość linii obwarowań około 950 metrów. Mur obronny wykonany był, podobnie jak inne średniowieczne obiekty w mieście z kamienia. Zaopatrzony był w typowe baszty: prostokątne, otwarte w kierunku miasta i wysunięte na zewnątrz linii fortyfikacji. Z planu części miasta znane są tylko dwa obiekty: baszta narożna zachodnia i druga w odcinku południowo-zachodnim. Położone są po obu stronach miejsca, w którym przypuszczalnie znajdowała się brama miejska, w odległości od niej około 40 i 70 metrów. Druga z baszt oddalona jest ponadto o 30 metrów od wieży zamku, usytuowanej w tej samej linii obwarowań. Prawdopodobnie w pozostałych bokach obwodu znajdowały się dalsze, podobne baszty, jednak ogólna ich liczba jest trudna do określenia.
   Miasto miało zapewne trzy bramy: od północnego wschodu, od południowego zachodu i od południowego wschodu ku rzece. O formie architektonicznej bram nic nie wiadomo. W 1599 roku na podstawie pozwolenia Zygmunta III przebito nową bramę od strony Krakowskiego Przedmieścia. Nie była to jednak brama miejska, lecz wylot z zamku na zewnątrz obwodu fortyfikacyjnego.
    Zamek opoczyński był typowym zamkiem miejskim, zbudowany bowiem został jednocześnie z murami miejskimi i usytuowany w ich obrębie. Zajmował południowy narożnik miasta, a jego obwód warowny zamykał się w formie prostokąta. W zachodnim rogu zamku znajdowała się prostokątna wieża. Można ją identyfikować ze znaną z lustracji z 1620 roku wieżą Szlachecką. Wjazd znajdował się zapewne w części północno-wschodniej, od strony rynku.
Brak jest wiadomości na temat ewentualnych zewnętrznych umocnień linii fortyfikacji.

Stan obecny

    Miejskie mury obronne i zamek nie zachowały się do naszych czasów. Obecnie na miejscu całkowicie rozebranego zamku znajduje się budynek dla władz powiatowych zbudowany po 1874 roku.

pokaż miejsce na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Widawski J., Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku, Warszawa 1973.