Oleśnica – synagoga

Historia

   Synagoga została zbudowana pod koniec XIV wieku, praw­do­po­dob­nie na wzór Staronowej sy­na­gogi z Pragi, wy­bu­do­wa­nej w 1270 roku. Kiedy Ży­dzi zo­stali oskar­żeni o spo­wo­do­wa­nie epi­de­mii dżumy, po­skut­ko­wało to wypędzeniem ich z Czech. Ko­rzy­sta­jąc z tego, że Kon­rad I po­twier­dził so­bie prawo do sprowa­dza­nia ich do swego księ­stwa w 1329 roku, osie­dlili się w Ole­śnicy i już w 1389 roku ist­niała tu sa­mo­dzielna gmina ży­dow­ska, skła­da­jąca się z za­moż­nych Ży­dów przy­by­wa­ją­cych z Pragi, któ­rym wy­zna­czono od­rębną dziel­nicę w pół­noc­nej czę­ści mia­sta. Wiadomo, iż książęta oleśniccy pobierali od nich specjalne cło, za co zobowiązywali się do ich ochrony.
   Żydów z Oleśnicy wypędzono w 1535 roku, po wielkiej burzy, za którą ich obwiniono. Budynek synagogi zmieniono wówczas na magazyn, a następnie na arsenał. W 1695 roku synagogę przebudowano na zbór kościoła ewangelicko-augsburskiego.  W 1730 roku budynek spłonął i został odbudowany po czterech latach. Przebudowano go wtedy w stylu późnobarokowym, zburzono filary i założono drewniane sklepienie kolebkowe. Ponownie wyremontowany został w 1968 roku. Obecnie jako kościół funkcjonuje pod wezwaniem św. Salwatora.

Architektura

   Murowany dwunawowy budynek synagogi z XV wieku wzniesiono w stylu gotyckim. Ze wszystkich stron został on od zewnątrz otoczony przyporami. Sala modlitwy miała wymiar 9,5 x 11,8 metrów, a w niej w jednej linii dwa filary podtrzymywały sześć przęseł ze sklepieniami krzyżowo – żebrowymi. Jej środek zwyczajowo zajmowała otoczona balustradą bima (stół do wykładania i czytania Tory). Na osi ściany wschodniej znajdowała się wnęka kapliczki.
   Od zachodu do bożnicy dobudowano przybudówkę mieszczącą babiniec, czyli pomieszczenie przeznaczone wyłącznie dla kobiet. Usytuowano ją pomiędzy przyporami głównego budynku, tak iż środkowa znalazła się wewnątrz przybudówki. Jej budowa miała miejsce równocześnie z synagogą o czym świadczy obiegający je jednolity cokół.
   Wieża po stronie południowej może być elementem średniowiecznym lub dobudowanym w XVI wieku po likwidacji synagogi. Być może pierwotnie była kruchtą, podwyższoną w późniejszym okresie do formy wieży. Wskazywałaby na to niezbyt duża grubość jej murów, nawet nieco mniejsza niż ścian głównego budynku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Starzewska M., Oleśnica, Warszawa 1963.

Strona internetowa olesnica.nienaltowski.net, Stara synagoga, Kościół Zbawiciela (Salvatora), Kościół Zielonoświątkowy.