Oleśnica – miejskie mury obronne

Historia

    Pierwsze obwarowania Oleśnicy o których mówi się w akcie lokowania miasta z 1255 roku miały konstrukcję drewniano-ziemną. Po objęciu rządów w księstwie przez Konrada I w 1320 roku, obok już istniejących wałów, rozpoczęto wznosić mury ceglane. Ich budowa mogła trwać  kilkadziesiąt lat, nawet do 1380 roku. Po włączeniu około 1400 roku do obszaru miasta kościołów NMP i św. Jerzego, wykonano nowy odcinek murów obejmujący obie świątynie oraz nową wieżę bramną, nazwaną później Mariacką.
    W 1432 roku Oleśnicę zajęli husyci pod wodzą Prokopa Wielkiego, nie musieli jednak zdobywać miasta, gdyż wcześniej książęta wycofując się podpalili zamek. Wraz z rozwojem uzbrojenia artyleryjskiego mury i bramy dostosowywano do nowych warunków. Około 1532 roku rozpoczęto wznosić drugi, zewnętrzny pierścień obwarowań. Zapewniał on zwiększenie odporności murów na ogień artyleryjski i jednocześnie pozwalał na międzymurzu umieszczać własne armaty. Z nieznanych powodów wybudowano go jedynie na niewielkim odcinku przy byłej Bramie Wrocławskiej.
   Przy końcu wojny trzydziestoletniej na rozkaz szwedzkiego generała Wittenberga miano zburzyć fortyfikacje oraz zasypać fosy, nie zdołano jednak tego wykonać. W połowie XVIII wieku znaczenie obronne murów zanikło. Dobudowywano do nich z obu stron domy mieszkalne i komórki, w fosach powstawały ogródki warzywne. Bramy miejskie pełniły funkcje kontroli osób wchodzących do miasta i zbierania opłat. W 1868 roku rozebrano trzy z czterech bram miejskich, przeszkadzających w transporcie towarów. Pozostała Brama Wrocławska, której rozebraniu był przeciwny m.in. przyszły cesarz Fryderyk III podczas wizyty w Oleśnicy. W 1945 roku wieża nie ucierpiała, chociaż uległy spaleniu przyległe do niej domy.

Architektura

    Mur obronny, zależnie od miejsca, miał wysokość ok 7-8 metrów, a przy bramach dochodził nawet do 10 metrów. Zwieńczony był blankami i posiadał pomosty bojowe. Jego całkowita długość wynosiła około 1500-1600 metrów. Najprawdopodobniej w XV wieku mur kurtynowy wzmocniony został otwartymi, prostokątnymi basztami łupinowymi.
   Do miasta prowadziły cztery wieże bramne: w zachodniej części Brama Wrocławska zwana też Trzebnicką, w północnej Sycowska, w południowej Oławska i we wschodniej części Namysłowska zwana także Bydlęcą. Bramę Sycowską rozebrano w 1400 roku i zastąpiono Mariacką po powiększeniu obwodu murów. Wieże bramne miały różne kształty i zwieńczenia. Według ryciny Wernera jedna z nich była oktogonalna. Miasto otoczono fosą o szerokości od 7 do 15 metrów, uzupełnianą wodą rzeki Oleśnicy. W niektórych miejscach rolę fos odgrywały moczary i bagniska rozlewisk rzeki.

Stan obecny

    Do dnia dzisiejszego mury obronne Oleśnicy przetrwały na bardzo dużej części obwodu, niestety jednak w większości są mocno obniżone. Najwyższe fragmenty muru znajdują się w pobliżu kościoła św. Jerzego. Najciekawszym przetrwałym elementem obwarowań jest wieża Bramy Wrocławskiej.

pokaż Bramę Wrocławską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J, Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005.
Strona internetowa eksploratorzy.com.pl, Oleśnica – mury obronne, baszty i Wieża Bramy Wrocławskiej.