Odechów – kościół Zwiastowania NMP

Historia

   Gotycki kościół w Odechowie wzniesiony został w latach 1459-1460 z fundacji kronikarza, duchownego i dyplomaty Jana Długosza, na miejscu wcześniejszego drewnianego kościoła z początku XIV wieku. Jego remonty przeprowadzano w 1843 i 1972 roku. Niestety w latach 1911-1913 został poddany gruntownej rozbudowie prowadzonej w stylistyce neogotyckiej.

Architektura

   Gotycki kościół był orientowany względem stron świata, wzniesiony z czerwonej cegły z dodatkiem wypalanej do czarnego koloru zendrówki, przy wykorzystaniu kamienia do utworzenia detali architektonicznych. Składał się z prostokątnej nawy, prezbiterium po stronie wschodniej oraz dostawionej do jego północnej ściany prostokątnej zakrystii, przy czym prezbiterium posiadało tą samą szerokość co nawa i nie było wyróżnione zewnętrznie z bryły budowli.
   Mury kościoła były opięte w narożnikach przyporami: dwoma od zachodu jedną południowo – wschodnią i dwoma przy zakrystii od północy. Wszystkie usytuowane zostały pod skosem. Co nieczęsto spotykane część cokołową wieńczył na wysokości około 1 metra ceglany, zdwojony fryz, ułożony z ukośnie ustawionych cegieł. Pod okapem dachu znajdował się natomiast gzyms profilowany wałkiem. Ponadto elewacje zewnętrzne rozdzielały rzadko rozmieszczone otwory maczulcowe, pozostałe po używanych w czasie budowy rusztowaniach.
   Stromy i wysoki, charakterystyczny dla gotyku dwuspadowy dach, wspólny dla całego korpusu, osadzono na trójkątnych szczytach. Zachodni przy fasadzie ozdobiono pięcioma ostrołucznie zamkniętymi, obramionymi uskokami wnękami, rozmieszczonymi w układzie piramidalnym. Skromna dekoracja szczytu wschodniego była podobna, ale z jedynie trzema wnękami. Obydwa szczyty ujęto wzdłuż krawędzi kamiennymi opaskami.
   Wejście do nawy wiodło od zachodu przez profilowany powyżej cokołu, ostrołuczny portal, nad którym umieszczono okulus. Kolejny, podobny portal prowadził do środka od południa, a jeszcze jeden od północy do zakrystii. Oświetlenie oprócz zachodniego okulusa zapewniały ostrołucznie zamknięte, obustronnie rozglifione okna, z których największe umieszczono we wschodniej ścianie prezbiterium. Wnętrze przykrywał w korpusie belkowy stropy oraz kolebka w zakrystii. Prezbiterium oddzielone było od nawy arkadą tęczy.

Stan obecny

   Niestety zabytkowy, gotycki kościół wtopiony jest dziś we współczesną budowlę, która częściowo zniszczyła jego ściany północną i południową. Obecnie średniowieczny zabytek stanowi ramiona transeptu neogotyckiej bazyliki, dlatego widoczne jest tylko zachodnie przęsło z fasadą oraz wschodnia część prezbiterium z zakrystią. Z pierwotnej budowli wykorzystano także dwa kamienne, ostrołukowe portale przenosząc je do nowego przedsionka przy zakrystii oraz do wieży. Z oryginalnego wyposażenia zachowała się XV-wieczna, gotycka chrzcielnica.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Architektura gotycka w Polsce, red. M.Arszyński, T.Mroczko, Warszawa 1995.