Nowe – zamek krzyżacki

Historia

   Budowę zamku Neuenburg w Nowem nad Wisłą rozpoczęli Krzyżacy w 1350 roku, a prace trwały do około 1404 roku. Rezydował w nim zakonny urzędnik podległy wójtowi w Tczewie. Od 1465 roku Nowe był siedzibą starostów królów polskich, przejęcie zamku najpewniej nie spowodowało jednak większych jego przekształceń. Zamek zdewastowany został dopiero w XVII wieku w czasie wojen ze Szwecją. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku, Nowe znalazło się pod zaborem pruskim, a zamek w końcu XVIII wieku w znacznym stopniu został rozebrany przez władze. Zachowany główny budynek przekształcono w zbór ewangelicki, przez co został gruntownie przebudowany w latach 1787 – 1789. Między innymi wyburzono wówczas wszystkie ściany działowe, sklepienia i stropy, a w murach przepruto duże otwory okienne. W późniejszym okresie budynek był magazynem i remizą, w 1905 roku groziła mu nawet rozbiórka.

Architektura

   Główny dom zamkowy usytuowany był w północno – wschodnim narożu miasta i połączono z fortyfikacjami miejskimi. Była to ceglana, trójkondygnacyjna budowla o wymiarach 12,3 x 39 metrów i wysokości 9 metrów. W przesklepionym przyziemiu znajdowały się trzy pomieszczenia gospodarcze w układzie jednotraktowym, a pod nimi piwnice. Na piętrze zlokalizowano pomieszczenie mieszkalne prokuratora, refektarz i izbę gościnną. Komnaty te zostały przykryte drewnianymi stropami, a refektarz, służący jako główna sala reprezentacyjna, w 1404 roku ozdobiono malowidłami. Nad nimi leżała jednoprzestrzenna kondygnacja spichrzowa, zaopatrzona w obiegający ganek obronny, zaopatrzony w rząd podokapowych strzelnic. Elewacja od strony dziedzińca zaopatrzona była w drewniane ganki.
   Do głównego domu przylegało od północy pod kątem prostym niższe skrzydło, zapewne gospodarcze. Od zachodu rozciągał się dziedziniec, otoczony murem z bramą prowadzącą do miasta.

Stan obecny

   Jedynym zachowanym do dnia dzisiejszego elementem zamku jest przebudowany jego dawny główny dom. Znajduje się w nim obecnie siedziba Centrum Kultury “Zamek”.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Dzieje Świecia nad Wisłą i jego regionu, red. K.Jasiński, t. 2, Warszawa 1980.

Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.