Nowe Miasto Lubawskie – bazylika św Tomasza

Historia

   Kościół w Nowym Mieście Lubawskim wybudowano wraz z założeniem miasta i erygowaniem parafii około 1325 roku. Wznoszony był przez Zakon Krzyżacki, który posiadał prawo patronatu i finansował budowę W 1330 roku ukończono budowę prezbiterium, a w połowie XIV wieku wzniesiono pseudobazylikowy korpus i dolną część wieży. W drugiej połowie XIV wieku podwyższono nawę główną wprowadzając układ bazylikowy. Po 1400 roku przedłużono prezbiterium o trójbocznie zamknięte oskarpowane przęsło. W okolicach 1460 roku nawa główna została nakryta czteroramiennym sklepieniem gwiaździstym, a także podwyższono wieżę. Na początku XVII wieku dobudowano kaplicę grobową rodu Działyńskich w narożu między nawą południową a prezbiterium.

Architektura

   Budowla ostatecznie na początku XIV wieku otrzymała formę trójnawowej bazyliki. Wysokość nawy głównej wyniosła 17,7 metrów, a naw bocznych 7,7 metra. Kościół liczy 54 metry długości i 19 metrów szerokości. Wejście do kościoła umieszczono w wieży o  40-metrowej wysokości, usytuowanej od zachodu i wtopionej w skrajne przęsło. Po jej północnej stronie przy fasadzie umieszczono wieżyczkę schodową. Prezbiterium pierwotnie zamknięte było po stronie wschodniej prostą ścianą, lecz na początku XV wieku przedłużono je o jedno przęsło o trójbocznym zamknięciu.
   Układ kościoła wykazuje wyraźny związek z kościołem św. Jakuba w Toruniu. Zbliżone są rozmiary obu budowli założonych na planie wydłużonego prostokąta, widoczny jest identyczny schemat podziału na przęsła (zbliżone do kwadratu w nawie głównej i prostokątne w nawach bocznych) oraz podobna jest kompozycja części zachodniej z masywną wieżą umieszczoną w zachodnim przęśle nawy głównej. Zbieżności te pozwalają sugerować, iż bazylikę św. Tomasza projektował ten sam warsztat budowlany, który prowadził prace w Toruniu. Samą realizację budowy powierzono natomiast zapewne innemu, lokalnemu warsztatowi, czego dowodzą ośmioboczne filary oraz zupełnie nie związane z nimi obustronne oprofilowanie podłuczy arkad (podobne do kościoła św Katarzyny w Brodnicy i św. Mikołaja w Grudziądzu).

Stan obecny

   We wnętrzu kościoła zachowały się ścienne malowidła z okresu średniowiecza i baroku. Ze średniowiecznych na uwagę zasługują malowidła na ścianach prezbiterium, w nawie głównej i pod chórem muzycznym. Budowla obecnie nadal pełni funkcje liturgiczne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Mroczko T., Architektura gotycka na ziemi chełmińskiej, Warszawa 1980.

Strona internetowa leksykonkultury.ceik.eu, Bazylika Mniejsza św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim.