Nowe – kościół św Mateusza

Historia

   Kościół powstał w XIV wieku na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni. Prezbiterium z zakrystią i przedsionkiem wybudowano około 1366 roku, a korpus nawowy z wieżą został dodany w końcu XIV i na początku XV stulecia. W latach 1557-1581 budowla była krótko użytkowana przez reformatów. W tym czasie najprawdopodobniej zamalowano średniowieczne polichromie. Kościół był kilkakrotnie przebudowywany i remontowany, m.in. w XVIII i XIX wieku, ostatni raz w latach 1910-1912. Poszerzono wtedy nawę północną i przedłużono nawę główną o trzy przęsła. Został założony również kolejny, czwarty szczyt, wzorowany na oryginalnych. Przesklepiono wtedy także całe wnętrze, wedle uproszczonego wzoru prezbiterialnego.

Architektura

   Kościół jest orientowany, halowy, wzniesiony na rzucie prostokąta. Korpus pierwotnie był trójprzęsłowy, obecnie jest pięcioprzęsłowy, trzynawowy. Prezbiterium jest prosto zamknięte, czteroprzęsłowe. W dawnym południowo-zachodnim narożu korpusu stanęła czworoboczna wieża. Poszczególne części kryją dachy siodłowe oraz jednospadowe. Budowla jest posadowiona na kamiennym fundamencie, murowana z cegły, wewnątrz tynkowana.
   Elewacje są opięte przyporami, z oknami i blendami w rozglifionych, tynkowanych ościeżach. Fasada jest symetryczna, część środkową ujmują trójuskokowe przypory. Na osi znajduje się ostrołukowy portal, a wyżej blenda, całość wieńczy trójkątny szczyt ze sterczynami. Dawny szczyt zachodni jest schodkowy, rozczłonkowany sterczynami i pasami ostrołucznych blend. Po stronie południowej szczyt wtapia się w północną ścianę, dawniej narożnej wieży. Wieża jest sześciokondygnacyjna, dzielona gzymsami i rozczłonkowana blendami  i zwieńczona krenelażem. Elewację wschodnią wyróżniają szczyty: trójkątny, późnogotycki ze sterczynami w zwieńczeniu prezbiterium oraz schodkowy nad korpusem.
   Nawa główna jest otwarta do prezbiterium ostrołukową tęczą, a do naw bocznych arkadami na ośmiobocznych filarach. Wnętrza nakryte są gotyckimi sklepieniami gwiaździstymi w prezbiterium i neogotyckimi w nawach. Znajdują się w nich relikty średniowiecznych malowideł.

Stan obecny

   Nowski kościół farny należy do najpiękniejszych i największych kościołów na pobliskim terenie i stanowi przykład rzadkiego, umiejętnego połączenia pierwotnej gotyckiej realizacji z neogotycką rozbudową. Obecnie pełni funkcje sakralne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa zabytek.pl, Kościół par. pw. św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty Nowe.