Niwiska – kościół Matki Boskiej

Historia

   Kościół w Niwiskach, pierwotnie posiadający wezwanie św. Katarzyny, zbudowany został w drugiej połowie XIII wieku. Od drugiej połowy XVI wieku do połowy XVII stulecia użytkowany był przez protestantów. W okresie tym wstawiono do nawy empory oraz poszerzono okna w nawie. Po odzyskaniu przez katolików, zaczął pełnić funkcje świątyni filialnej, podlegając parafii w Drągowinie. Po drugiej wojnie światowej kościół uzyskał nowe wezwanie Matki Boskiej Różańcowej.

Architektura

   Kościół usytuowany został na skraju osady, przy rozwidleniu dróg i zarazem w pobliżu niewielkiej rzeki. Teren pod jego budowę podsypano, tak że został wyniesiony o około 2 metry ponad okolicę. Zbudowano go z kamieni polnych i rudy bagiennej, nadając nawie plan czworoboku o wymiarach wnętrza 9,6 x 8,5 metra. Po stronie wschodniej umieszczono prezbiterium, także wzniesione na planie czworoboku, o wielkości 6,5 x 6,3 metra, do którego od północy dostawiono czworoboczną, smukłą więżę z zakrystią w przyziemiu.
   Wnętrze kościoła oświetlały ostrołuczne, rozglifione, o półkoliście przesklepionych wnękach okna, spośród których wyróżniało się wysokie i wąskie okno w ścianie wschodniej prezbiterium. Ostrołuczną formę otrzymały także portale prowadzące od południa do nawy i prezbiterium. Nadano im prostą formę umieszczając w znacznie wyższych wnękach. Zgodnie ze średniowieczną tradycją budowlaną ściana północna nawy pozbawiona została jakichkolwiek otworów, żadnego okna nie przepruto także w ścianie zachodniej kościoła.
   Wewnątrz nawę przykryto płaskim, drewnianym stropem, podpartym przez trzy dębowe słupy. Oddzielone od niej ostrołuczną arkadą tęczy, prezbiterium zwieńczone zostało drewnianą kolebką, a zakrystia w przyziemiu wieży została podsklepiona. Arkada tęczy została nieco zwężona w dolnej części poprzez wysunięcie do środka półfilarków, być może będących pozostałością jakiejś przegrody.

Stan obecny

   Kościół niemal w całości zachował się w stanie pierwotnym, co szczególne wraz z oryginalną więźbą dachową nad nawą i częściowo nad prezbiterium oraz wraz z trzema słupami dźwigającymi strop nawy. Na szczytach prezbiterium widoczne są natomiast ślady w tynku, pozostałości po średniowiecznej, drewnianej kolebie. Najbardziej rzucającą się w oczy nowożytną zmianą są dziś poszerzone okna w korpusie nawowym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewski T., Wiejskie kościoły parafialne XIII wieku na Śląsku, t. 2, Wrocław 1994.
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.