Niepołomice – zamek królewski

Historia

Istnienie dworu królewskiego w Niepołomicach poświadcza dokument z 1358 roku. Późniejsze przekazy określają tą rezydencję mianem zamku. Według kronikarzy Janka z Czarnkowa i Jana Długosza wzniósł go król Kazimierz Wielki, dla którego był on ulubionym miejscem pobytu. Wyruszały z niego wyprawy myśliwskie do pobliskiej Puszczy Niepołomickiej. Rozkwit rezydencji nastąpił w czasach panowania Władysława Jagiełły. W Niepołomicach odbywały się wówczas systematycznie spotkania króla i jego rady, a także wielkie polowania z udziałem zagranicznych dostojników. Przebudowę zamku rozpoczął po 1506 roku Zygmunt Stary. Powstało wówczas czteroskrzydłowe założenie z drewnianymi krużgankami. Ostateczny, renesansowy kształt zamek uzyskał w czasach króla Zygmunta Augusta, który przebudował go po pożarze w 1550 roku. Zamek pełnił rolę królewskiej rezydencji do śmierci Stefana Batorego w 1586 roku. Później mieszkami tu starostowie, którzy modernizowali jedynie wnętrza i dziedziniec. Około 1637 roku z inicjatywy Aleksandra Lubomirskiego przebudowano krużganki. Po spaleniu i ograbieniu przez Szwedów w 1655 roku nadszedł kres świetności. W XVIII wieku Austriacy zaadoptowali zamek na koszary, rozbierając drugie piętro. W drugiej połowie XIX wieku do I wojny światowej zamek pełnił funkcje mieszkaniowe i magazynowe. Od 1991 roku, kiedy stał się własnością Gminy Niepołomice, przystąpiono do kompleksowych prac renowacyjnych.

Architektura

Gotycki zamek składał się z zespołu budynków wzniesionych z cegły na kamiennym fundamencie, skupionych wokół dziedzińca. W skład zabudowy wchodziły dwie wieże na rzucie prostokąta, jedna w narożniku północno – zachodnim, druga w północno – wschodnim. Od wschodniej strony dziedziniec ograniczał jednotraktowy, dwukondygnacyjny budynek. Południową kurtynę wypełniał wydłużony dom, także o dwóch kondygnacjach. W jego południowo – zachodnim narożniku znajdowała się niewielka, czworoboczna wieża. Wjazd prowadził przez bramę usytuowaną w zachodnim murze kurtynowym.

Stan obecny

Obecny zamek całkowicie zatracił wygląd z czasów ostatniego Piasta i pierwszych Jagiellonów. Otwarty jest dla gości i turystów, mieści się w nim także hotel i centrum konferencyjne. W komnatach zamkowych funkcjonuje muzeum. Centrum Kultury “Zamek” organizuje recitale, koncerty, spektakle, pokazy rycerskie, wystawy. Aktualne informacje znaleźć można na oficjalnej stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.