Niedzica – zamek Dunajec

Historia

Pierwsza wzmianka o zamku Dunajec pochodzi z 1325 roku. Jego właścicielami byli wówczas bracia Rykolf i Kokosz Berzeviczowie. Byli to wnukowie komesa spiskiego Rudygera z Tyrolu, który za nadaniem króla Węgier Andrzeja II w roku 1209 lokował Niedzicę. Początkowo zamek stanowił węgierską strażnicę na granicy z Polską. Został zapewne rozbudowany przez kolejnego właściciela, palatyna Wilhelma Drugetha. W 1425 roku cały tzw. klucz dunajecki był w ręku Piotra Schwarza z Berzeviczych, który był podskarbim Zygmunta Luksemburskiego. W latach 60-tych zamek przeszedł w posiadanie Zapolyów, następnie Łaskich, a od 1589 należał do Horwathów, którzy powiększyli i zmodernizowali budowlę, nadając jej wygląd zbliżony do obecnego. Następnie zamek został wydzierżawiony włosko-węgierskiej rodzinie Giovanellich. Nie interesowali się warownią, która zaczęła popadać w ruinę. Po wymarciu rodu Giovanellich w końcu XVIII wieku zamek przeszedł w ręce Andrzeja Horvatha. Nowy właściciel odbudował twierdze. W 1858 roku zamek przejął węgierski ród Salamonów, którzy pozostawali jego właścicielami aż do 1945 roku. Po zakończeniu I wojny światowej zamek znalazł się na terytorium Polski.

Architektura

Pierwszy zamek z początku XIV wieku składał się jedynie z drewnianej zabudowy i wykutej w skale cysterny na wodę. Od zachodu odcinał go wał ziemny. Murowany zamek z około 1330 roku składał się z kamiennego muru obwodowego i domu mieszkalnego dostawionego od wewnątrz do zachodniego odcinka. Mur miał wysokość około 4,5 metra i wieńczył go krenelaż. Trzykondygnacyjny dom mieszkalny miał na dwóch dolnych kondygnacjach po trzy pomieszczenia. Około lat 1347-1470 w południowo – wschodniej części wzniesiono dwukondygnacyjne skrzydło mieszkalne, zakończone kaplicą, nakrytą sklepieniem żebrowym. Jednocześnie powstał od zachodu dolny obwód obronny z basztą bramną, który zastąpił dawny wał ziemny. W latach 1470-1487 zbudowano dzisiejszy zamek średni i dolny. Obwód obronny przesunięto znacznie ku zachodowi i wyposażono go od południa w nową wieżę bramną. Na zamku dolnym stanął ponadto murowany dom mieszkalny i drewniane budynki gospodarcze. Na zamku górnym zbudowano nad północną częścią trójkondygnacyjną wieżę.

Stan obecny

Dzisiaj zamek spełnia funkcje muzealno-hotelowe, będąc jedną z największych atrakcji historycznych południowej części Polski. Za bramą wejściową i sienią znajduje się dziedziniec zamku dolnego. W obrębie tej części zamku mieszczą się pokoje gościnne. W części muzealnej można zobaczyć tzw. komnaty Salamonów, wyposażone w przedmioty z XVI – XIX wieku. Drewniane schody prowadzą na taras widokowy. Przez kolejną bramę wiedzie wejście do zamku górnego i do zamkowych lochów, które służyły jako piwnice, a także jako więzienie. Na skraju dziedzińca zamku górnego znajduje się studnia wykuta w litej wapiennej skale o głębokości ponad 60 metrów. W tzw. Izbach Pańskich na zamku górnym zobaczyć można: salę myśliwską, izbę żupną i izbę straży. Ceny i terminy zwiedzania sprawdzić można na oficjalnej stronie zamku tutaj.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Leksykon zamków w Polsce, L.Kajzer, S.Kołodziejski, J.Salm, Warszawa 2003.
Moskal, K. Zamki w dziejach Polski i Słowacji, Nowy Sącz 2004.
Sypek A., Sypek.R., Zamki i obiekty warowne ziemi krakowskiej, Warszawa 2004.