Namysłów – miejskie mury obronne

Historia

   Budowę murowanych fortyfikacji miejskich rozpoczęto około 1350 roku z inicjatywy króla czeskiego Karola IV, który częściowo sfinansował ich koszt. Zakończenie prac nastąpiło na początku XV wieku. Później, w latach 1471-1497, powstał jeszcze niższy mur zewnętrzny z cylindrycznymi bastejami, których nie posiadał jednie wschodni odcinek umocnień Namysłowa. Prawdopodobnie uznano je tam za zbędne, ze względu na istniejącą od 1428 roku dodatkową ochronę w postaci drugiego rowu. Modernizację murów przeprowadzono również w XVI i XVII oraz pierwszej połowie XVIII wieku. W drugiej połowie XVIII i w XIX wieku następowało stopniowe niszczenie i usuwanie starych oraz niepotrzebnych już fortyfikacji miejskich. Wykorzystywano je na budowę przy nich nowych budynków. Na miejscu dawnej fosy dookoła miasta urządzono promenadę.

Architektura

   Ukształtowanie terenu i rzeka Widawa, płynąca wzdłuż północnej granicy miasta szeroką, podmokłą doliną, sprawiały, że najbardziej zagrożone miasto było od strony wschodniej. Z tej strony oraz od południa i zachodu przed obwodem murów obronnych przekopano nawodnioną fosę.
   Mury obronne Namysłowa wzniesiono z cegły o układzie gotyckim, na niektórych odcinkach posiadały podmurówkę z kamienia polnego. Obwód po stronie północnej i południowej miał grubość 1,7 metra, a mury od strony wschodniej 2,2 metra grubości. Ich wysokość wynosiła 6 metrów. Pierścień murów wzmocniony był czterdziestoparoma basztami o różnych formach, rozmieszczonymi nieregularnie w odległościach od 23 do 36 metrów, czyli w odległości skutecznego strzału z kuszy. Wystawały one o kilka metrów (około 4-5 metry) poza lico muru obwodowego, początkowo część z nich była też zapewne otwarta od strony miasta. Masywniejsze baszty o zamkniętej formie wzniesione zostały w najbardziej newralgicznych punktach obrony czyli w narożach wschodnich (baszty Kaczmarska i Piekarska). Dwie kolejne masywne czworoboczne baszty flankowały bramę Wrocławską i Krakowską.
   W drugiej połowie XV wieku z trzech stron miasta wzniesiono drugi, zewnętrzny pierścień murów z półkolistymi i wielobocznymi bastejami. Miał on grubość 0,7-0,75 metra, około 3-4 metry wysokości i co najmniej w niektórych partiach był wzmocniony przyporami. W okresie realizacji obwodu bastejowego zostało przebudowane przedpiersie wysokiego muru wewnętrznego, w którym zwieńczenie kurtyny blankami zastąpiono ścianą z otworami strzelniczymi i z chodnikiem obrońców krytym daszkiem.
   Do Namysłowa prowadziła zachodnia brama Niemiecka, zwana także Wrocławską lub Brzeską, brama wschodnia zwana Polską, Krakowską lub Kluczborską oraz tzw. brama Wodna. Brama Krakowska flankowana była przez wysoką czworoboczną basztę o wymiarach w planie 7,6 x 7,8 metra i grubości ścian pierwszej kondygnacji 2,5 metra. Jej wysokość wyniosła 24,8 metra. Najniższą jej kondygnację tworzył zasklepiony loch więzienny, wyższe natomiast, których było co najmniej sześć, zostały nakryte stropami.
   Po stronie zachodniej pierścień obwarowań łączył się z zamkiem, zaopatrzonym we własne fortyfikacje. Być może jednak do końca XIV wieku zamek, a wcześniej gród, oddzielało od miasta ramię Widawy. Wówczas dopiero przekierowano koryto rzeki na północ, czego potwierdzeniem miała być budowa tamże młyna Grodzkiego. Około 1400 roku nastąpiłoby więc powiększenie miasta o zachodnią dzielnicę klasztorno – szpitalną i w konsekwencji połączenie go murami z zamkiem w jeden zwarty system fortyfikacyjny.

Stan obecny

   Głównym elementem z zachowanych do dziś obwarowań jest brama Krakowska. Fragmenty murów obronnych z basztami przetrwały także w północno – zachodniej i północno – wschodniej części miasta. Ciekawostką są dwa arkadowe przepusty w murze przez które przepływa odnoga rzeki Widawy.

pokaż bramę Krakowską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Atlas historyczny miast polskich. Tom IV Śląsk, red. R.Czaja, red. M.Młynarska-Kaletynowa, red. R.Eysmontt, zeszyt 11 Namysłów, Wrocław 2015.

Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.