Namysłów – kościół św Piotra i Pawła

Historia

   Pierwsza wzmianka o namysłowskim kościele św. Piotra i Pawła pochodzi z 1278 roku. Proboszczem był wówczas ksiądz Dietriech, a patronat nad kościołem sprawowała rada miasta. Pod koniec pierwszej połowy XIV wieku zaczęto wznosić nowy korpus nawowy z wykorzystaniem murów obwodowych starszej bazyliki, powstałej jeszcze w latach 30-tych XIII wieku. W latach 70-tych XIV wieku w ukończonym korpusie założono sklepienia, natomiast na początku XV wieku rozpoczęto rozbiórkę starego prezbiterium i budowę na jego miejscu nowego. Prace te ruszyły w 1401 lub w 1405 roku, po odnotowanym wówczas remoncie wieży. Kościół został ukończony w 1441 roku.
   W czasie pożaru w 1483 roku świątynia została częściowo zniszczona. Wpierw prowizorycznie odbudowano ją i przystosowano do pełnienia funkcji sakralnych, dzięki czemu w 1485 roku można ją było ponownie konsekrować, lecz dalsza rozbudowa trwała do początków XVI wieku. W 1495 roku uzupełniono sklepienia w nawie głównej, a w 1526 roku umieszczono datę na portalu zakrystii, zapewne związaną z momentem ukończenia robót.
   W 1525 roku, w wyniku reformacji, kościół został przejęty przez ewangelików, którzy rok później dobudowali wspomnianą zakrystię. W 1655 roku budowla ponownie przeszła w ręce katolików. W XVII-XIX wieku kościół był wielokrotnie remontowany i odnawiany, przy czym ostatnie większe prace prowadzono w latach 1868-1869.

Architektura

   Kościół wzniesiono w północno – wschodniej części miasta, na wschód od rynku, blisko miejskich murów obronnych. Pod koniec średniowiecza otrzymał on formę budowli halowej, trójnawowej, z trójbocznymi zamknięciami naw od wschodu. Całkowita długość kościoła (bez części wielobocznych) wyniosła 47,2 metra, wysokość natomiast 14,5 metra. Nawa główna o szerokości 7,2 metra otrzymała tą samą wysokość co szerokie na 4,2 metry nawy boczne. Prezbiterium nie zostało wyodrębnione z bryły zewnętrznej kościoła. W północnej części znalazła się trójprzęsłowa zakrystia oraz trzy kaplice między przyporami. Od strony zachodniej umieszczona została czworoboczna, czterokondygnacyjna wieża z elewacjami opiętymi przyporami i ozdobionymi blendami, pierwotnie zwieńczona dekoracyjnym krenelażem. Od południa wybudowano cztery kaplice.
   Na zewnątrz kościół opięty został przyporami, między którymi przepruto ostrołukowe, przeważnie trójdzielne okna o ceglanych laskowaniach, bez maswerków w korpusie i z kamiennymi maswerkami w prezbiterium. Tylko w wąskich ścianach wschodnich zamknięć umieszczono okna dwudzielne. Nad oknami poprowadzono fryz z cegieł ułożonych przekątnikowo, a nad nimi poziomą otynkowaną blendę i gzyms.
   Korpus nawowy otrzymał układ trójnawowej hali o nierównej liczbie przęseł, gdyż w nawie środkowej wykonano trzy przęsła prawie kwadratowe z dwiema parami filarów, podczas gdy ściany zewnętrzne podzielono na cztery przęsła. Najpewniej była to zamierzona kompozycja, a nie układ wynikający z dostosowania się do wcześniejszej budowli, z której pozostał podział na cztery przęsła. Prezbiterium otrzymało podobny podział na przęsła i wysokość jak w części zachodniej.
   Wewnątrz nawa główna nakryta została sklepieniem gwiaździstym czteroramiennym, nad nawami bocznymi umieszczono natomiast sklepienia pięciopodporowe w przęsłach środkowych i odpowiednio zmodyfikowane w przęsłach skrajnych. Kaplice zwieńczono sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, sieciowymi i trójpodporowymi, zaś zakrystię sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Na zwornikach nawy głównej umieszczono m.in. głowę Chrystusa, głowę św. Jana Chrzciciela, orła śląskiego, czy tarczę z lwem. Także wspornikom nadano różnorodne formy np. w kształcie delikatnej dekoracji roślinnej, masek czy ludzkich głów, a nawet całych postaci. W nawach bocznych żebra nie zostały podparte przez wsporniki, lecz wnikają w ścianę, ucięte poziomą linią.
   Podtrzymujące sklepienia filary międzynawowe w części zachodniej otrzymały formę prostokątną ze ściętymi narożnikami, z lizenami o narożnych wklęskach. Filary nie otrzymały tam baz ani głowic, zakończono je poziomą płaszczyzną na której oparto arkady o trzech profilowanych uskokach. W części wschodniej filary umieszczono na cokołach, z profilowanymi narożnikami złożonymi z wałków i wklęsków. Nawa główna otwarta została do naw bocznych ostrołukowymi arkadami, a analogiczne arkady oddzieliły nawy boczne od kaplic. Trzy arkady rozdzieliły także część wschodnią kościoła od zachodniej, spoczywając na filarach o większej długości niż pozostałe, gdyż złożonych z połówek filarów prezbiterialnych i połówek filarów nawowych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kozaczewska-Golasz H., Halowe kościoły z wieku XV i pierwszej połowy XVI na Śląsku, Wrocław 2018.

Kozaczewska H., Średniowieczne kościoły halowe na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1-4, Warszawa 2013.
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Górnego Śląska, Warszawa 2008.