Moryń – kościół św Ducha

Historia

   Powstanie kościoła w Moryniu datowane jest na pierwszą połowę XIII wieku, co sprawia, iż należy do najstarszych zabytków sakralnych Pomorza Zachodniego. Jako pierwsze powstały wschodnie partie kościoła, tj. prezbiterium i transept, datowane na ok. 1250–1265 rok. Następnie wymurowano korpus, a jako ostatnia powstała wieża u schyłku XIII wieku lub początku XIV wieku. Ostatecznym zakończeniem średniowiecznego procesu budowlanego było dodanie w pierwszej połowie XV wieku kaplicy do południowej elewacji transeptu. Tak ukształtowana bryła w późniejszym okresie nie uległa już przekształceniom stylowym, poza zwieńczeniem wieży o barokowej formie.
   Pierwsza wzmianka o kościele zawarta jest w dokumencie z 1263 roku, w którym książę pomorski Barnim I przekazuje patronat nad kościołem klasztorowi w Ückermünde nad Zalewem Szczecińskim. Od drugiej połowy XIII wieku Moryń wraz z okolicznymi ziemiami pogranicza Księstwa Pomorskiego przyłączony został do państwa brandenburskiego. W roku 1350 margrabiowie Ludwik Starszy i Ludwik Rzymski przekazali patronat nad kościołem w Moryniu kolegiacie myśliborskiej. W okresie nowożytnym patronat nad protestancką już świątynią pełnili członkowie rodziny von Schönebeck, zarządzający majątkami w Moryniu i Gądnie. W XIX wieku w świątyni przeprowadzono niewielkie zakresy prac remontowych. Od 1945 roku stanowi parafię rzymsko–katolicką.

Architektura

   Orientowany kościół jest trójnawową pseudobazyliką z prostokątnym, wydłużonym chórem, transeptem nieznacznie wystającym poza nawy boczne, dwuprzęsłowym, trójnawowym korpusem oraz prostokątną wieżą z przejazdem w przyziemiu. Od północy do prezbiterium niegdyś przylegała zakrystia, a do południowej elewacji transeptu przylega wieloboczna kaplica. Świątynia wymurowana jest w całości z kwadr granitowych o zróżnicowanym stopniu obróbki w poszczególnych partiach murów. Najstaranniej opracowano kwadry w ścianach prezbiterium i transeptu, ułożone w równe warstwy. Elewacje prezbiterium rozczłonkowane są trzema oknami, wschodnia zwieńczona jest trójkątnym szczytem zdobionym blendami. W południowej ścianie znajduje się boczny portal o dwuuskokowych ościeżach. Elewacje transeptu opracowano podobnie, trójkątnymi szczytami z wąskimi blendami. W północnej ścianie transeptu umieszczono, obecnie zamurowany portal. Ponad nim umieszczony jest okulus, flankowany dwoma wąskimi rozglifionymi oknami. W chórze i transepcie otwory okienne, portale i blendy zachowały pierwotne, ostrołukowe kształty. W obu elewacjach naw bocznych znajdują się po cztery, rytmicznie rozmieszczone okna. Nawy boczne o zewnętrznych ścianach znacznie niższych, nakryte są bezpośrednio połaciami dachu. Wieża zamykająca bryłę od zachodu, została ukształtowana jako budowla obronna, z otwartą kruchtą podwieżową.
   Wnętrze kościoła przekrywa strop.  W prezbiterium znajduje się unikatowa, pochodząca z okresu budowy kościoła kamienna mensa ołtarzowa – najstarszy tego typu obiekt na terenie Polski. Wnętrze świątyni zdobią też średniowieczne polichromie ścienne. Interesujące ikonograficznie przedstawienie figuralne namalowane jest w dolnej części arkady transeptu. Datowane na pierwszą poł. XV wieku, przedstawia dwóch diabłów siedzących przy stole i jednego grającego na flecie. Sąsiednia scena ukazuje diabła wpychającego dwie postaci kobiece do naczynia.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Jarzewicz J., Kościoły romańskie w Polsce, Kraków 2014.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.

Strona internetowa encyklopedia.szczecin.pl, Kościół Ducha Świętego (Moryń).