Historia
Wieś Morsko po raz pierwszy wzmiankowana była w źródłach pisanych w 1220 roku, w dokumencie biskupa Iwo Odrowąża, gdzie odnotowana została jako własność książęca. Następnie stanowiła majątek rodu Toporczyków, którym w 1327 roku odebrał ją król Władysław Łokietek, ze względu na paranie się rozbojem. Po konfiskacie władca przekazał Morsko kanonikom z klasztoru w nieodległym Mstowie. Zamek na terenie wsi mógł wznieść król Kazimierz Wielki albo w nieco późniejszych latach XIV wieku książę Władysław Opolczyk.
Pierwsza wzmianka pisemna o zamku w Morsku pojawiła się w 1389 roku, gdy wspomniany został kapelan zamkowy, niejaki Franczek z Bąkowca. Właścicielem budowli miał wówczas być rycerz Mikołaj Strzała, pochodzący z księstwa opolskiego, a więc przybyły i osiadły w Bąkowcu zapewne z woli księcia Władysława. Po usunięciu księcia z lenna wieluńsko-małopolskiego, Mikołaj utracił zamek, który w 1392 roku był już w posiadaniu Piotra z Marcinowic herbu Lis, późniejszego komornika ziemskiego i podsędka ziemi krakowskiej. Kolejne przekazy z lat 1416-1418 odnotowały burgrabiego Bąkowca, niejakiego Piotra. W późniejszych latach majątek bąkowiecki dzierżył Jan z Sieciechowic i następnie Mikołaj Morawiec z Konaszówki, ale w posiadanie zamku w 1435 roku prawem bliższości wszedł kasztelan sądecki Krystyn z Koziegłów.
Być może na przełomie XV i XVI wieku przebudowę lub rozbudowę zamku przeprowadziła rodzina Włodków, ówczesnych właścicieli Bąkowca. Użytkowanie zamku do celów mieszkalnych i obronnych u schyłku średniowiecza potwierdził dokument z 1531 roku, według którego właścicielem był wówczas Piotr Zborowski. Następnie Bąkowiec należał do rodziny Brzeskich i Giebułtowskich. Do porzucenia zamku dojść mogło na skutek zniszczeń poniesionych w czasie walk polsko – szwedzkich z XVII wieku lub najdalej w XVIII stuleciu. Około 1927 roku wzgórze z ruinami zamku kupił architekt Witold Danielewicz Czeczott, który przy wykorzystaniu murów zamkowych zbudował dla siebie dom.
Architektura
Zamek wzniesiono z miejscowego, łamanego kamienia wapiennego, na kulminacji wydłużonego wapiennego ostańca o powierzchni około 500 metrów kwadratowych. Składał się on z kilku budynków połączonych odcinkami muru obronnego o grubości około 1,6-1,8 metra, biegnącego nieregularnym narysem po krawędziach skały. Mur zapewne nie był zbyt wysoki, gdyż wysokie i bardzo strome, na większości odcinków praktycznie pionowe skarpy zapewniały znaczną ochronę. Wejście znajdować się mogło w części zachodniej, stromej, ale niżej położonej.
Największy i zapewne najważniejszy budynek zajmował najwyżej położoną część wschodnią skalnego bloku. Miał kształt nieregularnego czworoboku z narożnikiem północno – wschodnim przylegającym do skały. Wejście do niego wiodło od zachodu, poprzez niewielki, być może zadaszony przedsionek. Środkową część ostańca zajmował duży budynek lub niezadaszony dziedziniec, wyróżniający się od południa obłym ryzalitem o formie zbliżonej do drobnej baszty. Kolejne zabudowania zajmować mogły niżej położoną zachodnią część ostańca.
Od strony południowej i wschodniej do ostańca przylegał obwiedziony przekopem i ziemnym wałem dziedziniec gospodarczy. Nieco problematyczny mógł być na zamku dostęp do źródła wody, gdyż studnia znajdowała się z przeciwnej strony dziedzińca gospodarczego, u podnóża skały. Jej ochronę zapewniał ziemny wał, zapewne zwieńczony częstokołem lub palisadą. Wodę prawdopodobnie pobierać można było za pomocą wiadra zawieszanego na linie i wciąganego bezpośrednio na zamek górny.
Stan obecny
Zamek znajduje się obecnie w stanie ruiny, przy czym oryginalne fragmenty zachowały się w górnej środkowej i wschodniej części skalnego ostańca, natomiast część zachodnia i mury położone u podstawy wzniesienia to efekt współczesnej przebudowy z okresu międzywojnia. Od 2015 roku ruinami zamku opiekuje się Towarzystwo Miłośników Ziemi Zawierciańskiej.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Antoniewicz M., Zamki na Wyżynie Krakowsko – Częstochowskiej, Kielce 1998.
Kołodziejski S., Średniowieczne rezydencje obronne możnowładztwa na terenie województwa krakowskiego, Warszawa 1994.
Leksykon zamków w Polsce, red. L.Kajzer, Warszawa 2003.
Sypek R., Zamki i obiekty warowne Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Warszawa 2003.