Mieszkowice – miejskie mury obronne

Historia

   W XI-XII wieku Mieszkowice były pomorskim grodem z drewniano – ziemnymi umocnieniami oraz osadą targową. Około 1270 roku okoliczne ziemie opanowali Brandenburczycy i włączyli do Nowej Marchii. Od 1295 roku Mieszkowice (Berenwalde, później Bärwalde) wymieniane są jako miasto, któremu w 1317 roku potwierdzono magdeburskie prawa miejskie.
   Miasto zaczęto obwarowywać kamiennym murem na początku XIV wieku. W pierwszym etapie prac budowlanych otoczono je pierścieniem murów o wysokości 6-7 metrów. W XV wieku przeprowadzono drugi etap realizacji obwarowań miejskich, podczas którego istniejące mury podwyższono, a część baszt przebudowano.
   Mury obronne nie uchroniły jednak miasta w 1433 roku, gdyż zostało całkowicie spalone przez husytów. Na 1631 rok datowany jest początek akcji wzmacniania uszkodzonych murów oraz oczyszczania zamulonej fosy, jednak w XVIII wieku utraciły one już jakiekolwiek znaczenie militarne. Wzmianki źródłowe z tamtego okresu potwierdzają adaptację niektórych obiektów dla potrzeb nie związanych z obronnością. Na przełomie XVIII i XIX wieku zasypano fosy miejskie. W 1875 roku przystąpiono do rozbiórki obu zespołów bram miejskich oraz wykonano przebicie otworu przejściowego w Baszcie Prochowej.

Architektura

   Miasto posiadało kształt zbliżony do prostokąta o zaokrąglonych narożnikach, mury obronne otaczały cały obszar miejski o powierzchni około 16 ha. Całkowita długość obwodu wynosiła pierwotnie około 1620 metrów. Pierwotna wysokość muru oscylowała w granicach 6-7 metrów. Najprawdopodobniej nie zaopatrzono go w blankowanie ani żadną formę ganków bojowych. Składały się z kilku typów konstrukcyjnych. Pierwszy obejmował zasięgiem południowo – wschodni odcinek obwodu. Mury zbudowane tu były z kamienia narzutowego i wzmocnione kamiennymi, półkolistymi, otwartymi basztami. Komunikacja wewnętrzna tych dwukondygnacyjnych budowli opierała się zapewne na drewnianych drabinach. Drugi typ występował w części zachodniej i północno – zachodniej miasta. Składał się z murów kamienno – ceglanych i baszt półkolistych oraz prostokątnych, trójkondygnacyjnych. Komunikację wewnętrzną rozwiązano za pomocą schodów umieszczonych w grubości murów bocznych  ścian baszt. Do trzeciego typu zaliczyć możemy mury znajdujące się w północno – wschodniej części miasta. Były tu one najwyższe, gdyż dochodziły do 7 metrów. Wzniesione zostały z kamienia narzutowego z wypełnieniem okrzeskowym. Wzmocniono je 9 kamienno – ceglanymi basztami otwartymi i jedną zamkniętą. Wszystkie założone zostały na planie prostokąta, wszystkie są trójkondygnacyjne i posiadają schody umieszczone w bocznych ścianach. Schody prowadziły jedynie do drugiej kondygnacji, wyżej używano prawdopodobnie drabin. Ogółem w obwodzie murów rozmieszczono 27 baszt podkowiastych oraz 17 na planie prostokątnym.
   Do miasta prowadziły dwie bramy: Boleszkowicka na południu i Moryńska na północy. Obu bramom nadano pierwotnie formę prostopadłościennych wież. Z biegiem czasu, wprowadzono przedbramia, łącząc je z bramami przy pomocy szyi. W przypadku Bramy Moryńskiej budowla przedbramia złożona była z dwóch baszt cylindrycznych, natomiast przedbramie Bramy Boleszkowickiej obejmowało pojedynczą basztę cylindryczną. Przekraczanie fortyfikacji miejskich umożliwiała również futra Jeziorna zlokalizowana w południowo – wschodniej części obwodu oraz Rybacka od strony wschodniej.

Stan obecny

   Obecna mury obronne Mieszkowic zachowały się na dużej części obwodu (1510 metrów) z wysokością dochodzącą miejscami do 5-7 metrów. Przetrwało 16 baszt wykuszowych podkowiastych i 15 prostokątnych, oraz Baszta Prochowa w południowo – wschodnim narożniku miasta i zamurowany przejazd przy dawnej Bramie Moryńskiej. Duża część murów i baszt jest niestety zdewastowana.

pokaż basztę Prochową na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kuna M., Średniowieczne mury miejskie w powiecie gryfińskim na tle sieci miast warownych Pomorza Zachodniego i dawnej wschodniej Brandenburgii, “Rocznik Chojeński” nr 7, s.37-76, Chojna 2015.
Pilch.J, Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.