Miechów – klasztor bożogrobców

Historia

  Początki kościoła i klasztoru w Miechowie sięgają XII wieku. Gdy możnowładca małopolski Jaksa herbu Gryf, wrócił szczęśliwie z pielgrzymki do Ziemi Świętej, postanowił wypełnić ślub i zbudować w swej rodzinnej wsi kościół oraz sprowadzić tu z Jerozolimy zakonników. Postanowienie to wykonał w 1163 roku fundując małą świątynię i osadzając przy niej mnichów Zakonu Grobu Bożego, zwanych bożogrobcami lub  miechowitami. Pierwszy kościół pw. Grobu Pańskiego był zbyt mały, dlatego w latach 1235-1293 podjęto budowę nowego romańskiego kościoła.
   W skład konwentu wchodzili przeważnie cudzoziemcy, głównie Niemcy i Czesi. W XIII wieku klasztor i kościół doznawały wielu zniszczeń z powodu popierania czeskiej dynastii Przemyślidów w walce o tron Polski. W 1311 roku Władysław Łokietek wypędził zakonników obsadzając klasztor zbrojną załogą i dodatkowo go fortyfikując. Bożogrobcy powrócili dopiero w 1314 roku po zmianie władz w klasztorze i złagodzeniu stanowiska książęcego.
   W latach 1345 i 1379 pożary zniszczyły pierwszy romański kościół, który został zastąpiony nowym, wzniesionym już w stylu gotyckim. Prace te trwały w latach 1394-1410. Wzniesiono wówczas również nowy gmach klasztorny zwany “zamkiem”. Miał on stanowić rezydencję prepozytów miechowskich. W 1506 roku spłonął, lecz był w ciągu kolejnych lat odbudowywany. Kolejną dużą przebudowę kościoła przeprowadzono w XVIII wieku w stylu barokowym. W 1819 roku władze carskie dokonały kasaty zakonu, w którego zabudowania wprowadzono instytucje urzędnicze.

Architektura

    Kościół  z przełomu XIV i XV wieku był trójprzęsłową bazyliką gotycką. Jego długość mierzona w nawie głównej wynosi 50 metrów, a szerokość 25 metrów.  Nawa główna zakończona jest od zachodu ścianą kamienną, murowaną z ciosów o charakterystycznej romańskiej konstrukcji. Nad niszą, mieszczącą średniowieczny fresk, znajduje się okrągłe romańskie okienko. Ściana ta pochodzi prawdopodobnie z dawnego romańskiego kościoła. Przy południowej ścianie kościoła, w jego zachodnim narożniku, stoi czworokątna sześciokondygnacyjna wieża. W dolnej części jest murowana z ciosów kamiennych, w górnej ceglana, z wzorami z zendrówek. Ostatnie piętro domurowano z materiału pochodzącego z kościoła romańskiego. Dawniej wieża pokryta była gotyckim czterospadowym dachem.
    Klasztor  stanowi czworobok budynków dawniej o dwóch kondygnacjach, obecnie z wyjątkiem skrzydła północnego trójkondygnacyjny, okalający prostokątny wirydarz. Korpus klasztoru bezpośrednio przylega do zachodniej ściany kościoła i jest z nim połączony. W południowym krużganku niedaleko wejścia do kościoła znajduje się okno z pięknym gotyckim obramowaniem. Gotycko-renesansowe krużganki nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi ze zwornikami w kształcie tarcz herbowych.
    Na południe od konwentu zbudowano na planie prostokąta tzw. zamek generałów zakonu. Obok niego znajduje się wieloboczna baszta, o wyraźnie zaznaczonych dwóch piętrach, przykryta dachem namiotowym. Datowana jest przez niektórych badaczy nawet na koniec XIII wieku.

Stan obecny

   Dzisiejszy wygląd kościoła i klasztoru to w dużym stopniu efekt XVIII-wiecznej przebudowy w stylu późnobarokowym. Z pierwotnej budowli wyróżnia się potężna romańsko – gotycka wieża kościelna oraz mała baszta przy siedzibie generałów zakonu. Obecnie w zabudowaniach klasztornych mieszczą się urzędy wymiaru sprawiedliwości oraz Muzeum Ziemi Miechowskiej. Kościół pełni funkcje sakralne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013.
Strona internetowa polskiemuzy.pl, Kolegiata Grobu Bożego w Miechowie.