Marianowo – klasztor cysterek

Historia

   Cysterski klasztor w Marianowie ufundowany został w 1248 roku przez księcia szczecińskiego Barnima. Kolejne liczne nadania ziemskie przekazały na rzecz konwentu bogate rody rycerskie von Osten, von Borck, von Jerichow, von Regedanz i von Wedel, dzięki czemu majątek klasztorny obejmował liczne okoliczne wsie (m.in. Marianowo, Biała, Brzeziny, Czarnkowo, Lutkowo, Słodkówko, Sulino, Dalewo i Gogolewo), jeziora i lasy. Funkcje przełożonych konwentu zakonnego pełniły zazwyczaj mniszki z rodów książęcych lub rycerskich. Przeciętnie w klasztorze przebywało około 20-30 mniszek.
   Po wprowadzeniu na Pomorzu protestantyzmu, w 1534 roku klasztor uległ kasacie, a w jego budynkach powstał zakład dla panien ze szlacheckich domów. Środki na jego utrzymanie pochodziły z zysków domeny marianowskiej w którą przekształcono część posiadłości zakonnych. Dodatkowy dochód dostarczał młyn, karczma, kuźnia i być może warsztaty tkackie. W klasztorze przebywała między innymi od 1604 roku szlachcianka Sydonia von Borck. Była córką hrabiego Otto Borcka, przedstawicielką szlacheckiego pomorskiego rodu, który pozbawił ją prawa do rodzinnego majątku. Z powodu ciężkiego charakteru i kontaktów z zielarkami została posądzona o czary i rzucenie klątwy na ród Gryfitów. Po długim procesie została skazana na ścięcie, a potem spalona na stosie w 1620 roku.
   W 1549 roku i ponownie w 1637 roku zabudowania klasztorne uległy zniszczeniom na skutek pożarów. Spustoszone szczególnie na skutek drugiego z tych pożarów, skrzydło wschodnie oraz krużganki, nie zostały już później odbudowane. W XIX wieku przebudowano zachowane skrzydło zachodnie i wybudowano neogotycką wieżę przy fasadzie zachodniej kościoła.

Architektura

   Kompleks klasztorny składał się z orientowanego względem stron świata kościoła oraz usytuowanych na południe od niego dwóch skrzydeł mieszkalnych. Świątynia powstała jako skromna budowla pięcioprzęsłowa, jednonawowa, bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium, z trójbocznym zamknięciem po stronie wschodniej i prostą fasadą zachodnią.
   Zabudowania klasztorne składały się podłużnych dwukondygnacyjnych budynków na planie prostokąta, przystawionych krótszymi, północnymi bokami do nawy kościoła. Wzdłuż nich od strony wewnętrznego dziedzińca oraz wzdłuż południowej elewacji kościoła biegły krużganki, zapewniające komunikację pomiędzy wszystkimi najważniejszymi pomieszczeniami konwentu. W skrzydle wschodnim znajdowała się zakrystia, kapitularz, refektarz oraz cele mieszkalne mniszek. Wnętrze skrzydła zachodniego trudniej odtworzyć, być może mieściły się tam pomieszczenia gospodarcze lub mieszkalne dla konwersek. Do południowego szczytu skrzydła zachodniego od XVI wieku przylegał jednokondygnacyjny budynek gospodarczo-sanitarny. W pobliżu znajdowały się również inne zabudowania pomocnicze: piekarnia, suszarnia, browar i wozownia. Cały kompleks klasztorny otoczony był murem, być może drewnianej konstrukcji. Od południa graniczyła z nim rzeka Krępa, wpadająca po wschodniej stronie do jeziora Marianowskiego.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Pilch J., Kowalski S., Leksykon zabytków Pomorza Zachodniego i ziemi lubuskiej, Warszawa 2012.
Strona internetowa wikipedia.org, Zespół klasztorny w Marianowie.